مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

بازخوانی آیات الأحکام بر مبنای تأویل نحوی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
امیر مقدم متقی 1
زهرا آرامش مفرد 2
مائده بیگم شیرازی 3
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عرب- دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی ـ دانشگاه فردوسی مشهد ـ مشهد ـ ایران.
3 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عربی- دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی ـ دانشگاه فردوسی مشهد ـ مشهد ـ ایران.
1022034/sshq.2023.379164.1254
چکیده
تأویل نحوی آیات قرآن و تفاوت در وجوه نحوی، از مباحثی است که همواره موجب اختلاف نظر در استنباط احکام فقهی، و اختلاف در دریافت و فهم مفسران، مترجمان و فقها از آیات قرآن شده است. در این نوشتار برمبنای تأویل نحوی آیات و استناد به وجوه نحوی قابل اعتناء، به بررسی آیات الاحکام پرداخته می شود و با نگاهی تحلیلی-توصیفی امکان دریافت استنباط جدید از احکام فقهی مورد بررسی قرار می گیرد. و با پاسخگویی به این پرسش که آیا بر مبنای تأویل نحوی، می توان برداشت فقهی جدیدی از آیات الاحکام استنباط نمود، دیدگاه های متفاوت مورد کنکاش قرار گرفته است. و نتیجه آنکه در برخی از این آیات، اختلافات مطرح شده از سوی نحویان گرچه که در موارد جزئی می باشد ولی به قدری مهم است که کاملاً حکم فقهی هر فقیه با هم صنف خودش فرق می کند و در بخش دیگری از آیات، اختلاف فقط در تعابیر مطرح شده از سوی نحویان می باشد که در اعمال و واجبات عبادی تأثیر بسزایی ندارد. به عبارتی همه فقیهان یک حکم را استنباط نموده اند و اختلاف فقط در اعراب واژه می باشد.
کلیدواژه‌ها
قرآن
آیات الأحکام
تأویل نحوی

موضوعات

عنوان مقاله English

Revisiting the "Verses on Legal Rulings" [Ᾱyāt al-Aḥkām] Based on Syntactic Interpretation

نویسندگان English

Amir Moqaddam Mottaqi 1
Zahra aramesh mofrad 2
Maede beygom shirazi 3
1 Associate Professor of Arabic Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhad
2 PhD student of Arabic language and literature - Dr. Ali Shariati Faculty of Letters and Humanities - Ferdowsi University of Mashhad - Mashhad – Iran
3 PhD student of Arabic language and literature - Dr. Ali Shariati Faculty of Letters and Humanities - Ferdowsi University of Mashhad - Mashhad - Iran
چکیده English

The syntactic interpretation of Qur'anic verses and the differences in syntactic aspects are topics that have consistently led to disagreements in the derivation of legal rulings and variations in the understanding and interpretation of these verses by the Qur'anic exegetes, translators, and jurists. This study focuses on the "Verses on Legal Rulings" [Ᾱyāt al-Aḥkām] examining it based on significant syntactic interpretations and employing a descriptive-analytical approach to explore the possibility of deriving new interpretations of legal rulings. The central question addressed is whether a new legal understanding can be extracted from "Verses on Legal Rulings" based on syntactic interpretation. Different viewpoints are scrutinized in this regard. The findings indicate that in some of these verses, the differences raised by grammarians, while minor in certain cases are significant enough that they can lead to divergent legal rulings among scholars of the same field. In other verses, the differences pertain only to the expressions presented by grammarians, which do not significantly affect the implementation of legal obligations and acts of worship. In other words, all Islamic jurists have derived the same ruling, and the only discrepancy lies in the grammatical inflections of the words. 

کلیدواژه‌ها English

Qur'an
Legal rulings
Grammatical schools of thought
القرآن الکریم.
ابن الجوزی، عبدالرحمن بن علی بن محمد الجوزی ( 1404ق). «زاد المسیر فی علم التفسیر، الطبعة الثالثة». بیروت: المکتب الإسلامی.
ابن حزم، علی بن احمد (1975م). «الفصل فی الملل و الأهواء و النحل». بیروت: دارالمعرفه.
ابن خلدون، عبدالرحمن (2005). «المقدمه». بیروت: دار الإحیاء التراث العربی.
ابن عطیه، أبو محمد عبدالحق بن غالب بن عطیه الأندلسی (1413ق). «المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز»، تحقیقِ محمد عبدالسّلام عبد الشّافی، الطبعه الأولی. لبنان: دارالکتب العلمیه.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1401). «تفسیر القرآن العظیم». بیروت : دارالفکر.
ابن منظور، محمدبن مکرّم (1414ق). «لسان العرب». بیروت : دارصادر.
ابن هشام، جمال الدّین ابن هشام الأنصاری (1985م). «مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب». تحقیقِ محمد علی د.مازن المبارک و حمدالله الطبعه السادسه. دمشق: دارالفکر.
ابوحیان، محمدبن یوسف الشهیر بأبی حیان الأندلسی (1422ق). «تفسیر البحر المحیط»، تحقیقِ الشیخ العادل احمد عبد الموجود و الشیخ علی محمد معوض، الطبعه الاولی. بیروت : دارالکتب العلمیه.
احمد الحموز، عبدالفتاح (1980). «التأویل النحوی فی القرآن الکریم». الریاض: مکتبه الرشک.
أزهری، أبو منصور محمد بن احمد (370ق). «تهذیب اللغه». قم: دارالإحیاء التراث العربی.
اصفهانی، راغب (1412). «مفردات الفاظ قرآن». بیروت: دارالتعلیم.
الألوسی، شهاب الدین محمودبن عبدالله الحسینی الألوسی (1415ق). «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی». تحقیقِ علی عبد الباری عطیه، الطبعه الأولی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  امین،احمد (بی­تا). «ضحی الإسلام». بیروت: دارالکتب العربی.
الأنباری، أبوالبرکات الأنباری (1957). «لمع الأدله فی أصول النحو، تصحیح سعید الأفغانی». سوریه.
بدیع یعقوب، امیل ( 1987). «فقه اللغه العربیه و خصائصها، الطبعه الثانیه». بیروت: دارالعلم للملایین.
تهرانی، آقابزرگ (1403). «الذریعه». بیروت: دار الأضواء.
الجصاص، أحمدبن علی الرازی الجصاص أبوبکر (1405). «أحکام القرآن»، تحقیقِ محمد الصادق قمحاوی. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ذهبی، محمد حسین (1421ق). «التفسیر و المفسرون». قاهره: مکتبه الوهبه.
الزبیدی، محمد بن محمد ( 1414ق). «تاج العروس». بیروت.
الزمخشری، ابوالقاسم محمود بن عمر الزمخشری الخوارزمی (د.ت). «الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل»، تحقیقِ عبدالرزاق المهدی. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
سیبویه، عمروبن عثمان (1427ق). «الکتاب سیبویه»، تحقیقِ عبدالسلام هارون. بیروت: دارالجیل.
سید حسینی، سعید (1397). «احکام3،روش استنباط احکام». تهران: سازمان پژهش و برنامه­ریزی آموزشی.
سیدی، سید حسین (1387). «رویکرد زبان­شناختی به نحو عربی». مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر و جلال الدین سیوطی (1409ق). «الإقتراح فی أصول النحو و جدله»، تحقیقِ د. محمود فجال. دمشق: دارالقلم.
طباطبایی، محمد حسین (1360). «تفسیر المیزان»، ج2. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
الطبری، محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب الآملی و أبوجعفر الطبری (1405ه). «جامع البیان فی تأویل القرآن». بیروت: دارالفکر.
طیب، سید عبدالحسین (1404). «اطیب البیان». تهران: اسلام.
عبدالرحمن بن ابی بکر، جلال الدین السیوطی (1993). «الدر المنثور». بیروت: دارالفکر.
عبدالغفار، السید احمد (1423). «النّص القرآنی بین التفسیر و التأویل». بیروت: دارالنهضه العربیه.
العکبری، أبوالبقاء عبدالله بن الحسین بن عبدالله (1248). «التبیان فی إعراب القرآن»، تحقیقِ علی محمد البجاوی. بیروت: عیسی البابی الحلبی و شرکاه.
قادری، مهدی (1393). «کاربرد نحو در استنباط احکام فقهی»، مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه کردستان.
قرائتی، محسن (1378). «تفسیر نور». قم: مرکز فرهنگی درس­هایی از قرآن.
القرطبی، أبوعبدالله محمد بن احمد الأنصاری القرطبی «(د.ت) الجامع لأحکام القرآن». القاهرة: دارالشعب.
المخزومی، مهدی (1955). «مدرسه الکوفه و منهجها فی دراسة اللغه و النحو». بغداد: دارالمعرفه.
مدیر شانه­چی، کاظم ( 1400). «آیات­الأحکام». تهران: انتشارات سمت.
مقدم متقی، امیر (1378). «اسلوب استثنای متصل و منقطع به «إلّا» در قرآن»، پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.
مقدم متقی، امیر (1380). «نگاهی گذرا به اسلوب استثنای به إلّا»، بینات، سال هشتم، شماره29، صص95-84.
النحاس، أبو جعفر احمد بن محمد بن إسماعیل النحاس (1409ه). «إعراب القرآن»، تحقیقِ د. زهیر غازی زاهد، الطبعه الثالثه. بیروت:  عالم الکتب.
مطالعات سبک شناختی قرآن کریم
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 15
سال هشتم شماره دوم پیاپی پانزدهم پاییز و زمستان1403
آبان 1403
صفحه 47-69

  • تاریخ دریافت 11 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 19 فروردین 1402
  • تاریخ پذیرش 16 خرداد 1402
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1403