مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

سبک‌شناسی آوایی آیات سکینه در قرآن کریم با تاکید بر آرای مفسران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات عربی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
یکی از مهم ترین جنبه های اعجاز قرآن کریم، اعجاز ادبی آن است که این امر موجب شده که قرآن کریم از دیرباز مورد توجه ادیبان و پژوهشگران ادبی و زبانی قرار گیرد. با رشد و گسترش مباحث زبان شناسی در حوزه های تئوری و کاربردی، دانشمندان و ادیبان اسلامی به ارزشهای این دانش پی برده و قوانین و شیوه های آن را با دقت مورد بررسی قرار داده و در پی اجرای آن در قرآن کریم به عنوان بلیغ ترین کلام برآمده‌اند. در راستای این هدف، در این نوشتار به تحلیـل سبک شناسانة آیات سکینه در قرآن کریم پرداخته شده است. این پژوهش برآن است تا با شیوه توصیفی تحلیلی و با استفاده از معیارهای سبک‌شناسی جدید در «سطح آوایی » آواهای سبک‌ساز و چگونگی انسجام اصوات «آیات سکینه» را بررسی نموده و کارکرد آواهای مجهور و مهموس در را با توجه به معانی مورد نظر تبیین و بسامد هر یک از آنها را در افاده معنا نشان دهد. نتایج گویای آن است که آواهای مجهور و مهموس با بیشترین بسامد، موسیقی درونی و تصویرسازی را تقویت نموده و معانی مورد نظر را به خوبی بازتاب داده‌اند. از این رو، در جایی که کلام نیازمند قاطعیت و صلابت است، حضور آواهای مجهور و در جایی که کلام نرمی و انعطاف سخن را ایجاب نموده، حضور آواهای مهموس به خوبی نمایان است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Phonostylistic Analysis of the Verses of Tranquility (Sakīnah) in the Noble Qur’an with Emphasis on the Views of the Qur’anic Exegetes

نویسندگان English

javad ranjbar 1
Bentolhoda Ashoori 2
1 Assistant Professor of Arabic Language and Literature department of Payame Noor University, Tehran,Iran
2 ; Master's degree in Arabic language and literature, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

Detailed Abstract
Research Objective: The field of modern stylistics is largely capable of analyzing the essence, effects, and characteristics of Sakīnah, which the Qur’an speaks of with great significance, based on linguistic features in the verses, and effectively revealing the style and rhetorical structure of the targeted verses. Therefore, the main objective of this research is to clarify the nature and position of Sakīnah in the verses of the Qur’an and to extract the important messages of these blessed verses through their phonological characteristics. Due to the strong connection between sentence structure and meaning, as well as thoughts, examining the sounds, words, and syntactic compositions that contribute to the style of the Verses of Sakīnah in order to reach their textual and extratextual implications and to better understand their central message through various linguistic layers is another goal of this research. Thus, because of the critical role these phonetic elements play in the transmission of meaning, the analysis of the phonetic level becomes all the more significant and necessary for the explanation and appreciation of the Divine Word.
Research Methodology: The method chosen for the stylistic analysis of the Verses of Sakīnah is based on a linguistic foundation, which has been analyzed and examined using a structuralist approach to stylistics at four levels: phonetic, lexical, syntactic, and morphological. Thus, the research methodology employed is descriptive-analytical, utilizing library resources, primary sources, and online academic and literary platforms, including the Noor Digital Library and websites hosting relevant dissertations and articles on stylistics. Therefore, in the first step, repeated readings of Qur’anic exegeses and various articles and research studies on the Verses of Sakīnah were conducted. In the next stage, the stylistic elements and components were inferred, and the prominent stylistic features of the mentioned verses were determined. Based on the desired stylistic levels, the phonological level of the stylistic sounds and the coherence of the sounds in the Verses of Sakīnah were analyzed and examined.
Research Findings: The findings of this study indicate that among the three syllabic segments of the mentioned verses—short syllables, open medium syllables, and closed medium syllables—the short syllable has a higher frequency, which is more suited to the space of conveying messages, raising awareness, and evoking attention and emotions. Additionally, the combination of these syllables in the words and their arrangement together creates both the internal and external rhythm of the verses, resulting in a very high frequency. Due to their cohesive connection with the meaning and message of the verse, they have a significant impact on the audience. The study also reveals a significant use of 'repetition' within these verses, aligning with their underlying concepts and objectives. Furthermore, the divine text skillfully employs voiced and voiceless sounds to captivate the listener and convey its message with remarkable beauty and harmony. Voiced sounds are employed to express the decisiveness, firmness, and greatness of the expression, whereas voiceless letters are utilized to depict the atmosphere of peace and hope. The resulting harmony soothes the soul, leading to a sense of tranquility and heightened enthusiasm in the listener. Thus, this research demonstrates that even the most minute phonetic element in these verses contributes to the semantic richness and overall purpose of the text.
Conclusion: The research results indicate that the voiced and voiceless sounds, with the highest frequency, enhance the internal musicality and imagery effectively reflecting the intended meanings. Consequently, the use of voiced sounds is notable in contexts requiring decisiveness and firmness, whereas voiceless sounds are appropriately utilized in situations where the speech necessitates softness and flexibility. Additionally, the combination of these syllables in the words and their arrangement together creates both the internal and external rhythm of the verses. Due to their coherent connection with the meaning and concept of the verses, they have a significant impact on the audience.

کلیدواژه‌ها English

Holy Qur’an
Verses of Sakīnah
Stylistics
Phonetic Level
قرآن کریم.
  آلوسی، محمود­­ بن عبدالله ( ۱۴۱۵ ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت: دار‌الکتب العلمیة، منشورات محمد على بیضون.
 ابن جزری، ابوالخیر (۱۴۲۱ق)؛ التمهید فی علم التجوید، بیروت: مؤسسه الرسالة.
 ابن جنی، ابوالفتح عثمان( ۱۹۵۴م )؛ سر صناعة الإعراب؛ به کوشش مصطفى السقا و دیگران، مصر: مکتبة مصطفى الحلبی.
 ابن عاشور، محمد طاهر ( ۱۴۲۰ق)؛ تفسیر التحریر و التنویر، بیروت: مؤسسة التاریخ الأدبى.
 ابن منظور، محمد بن مکرم) ­ ۱۴۱۰ ق (؛ لسان العرب، قم : نشر ادب حوزه.
 ابوالفتوح رازی، جمال الدین حسین بن علی( ۱۳۸۵ق)؛ تفسیر روح الجنان، تصحیح و حواشی، میرزا ابوالحسن شعرانی و علی اکبر غفاری، ج ۱۰، تهران: انتشارات اسلامی.
 انصاری، خواجه عبدالله (1374ش)؛ مقامات معنوی، ترجمه سمن بینا، ج 2، تهران: انتشارات بینا.
 أنیس، ابراهیم(1971 م)؛ الأصوات اللغویة، مصر: مکتبة نهضة مصر و مطبعتها.
 بحراوی، سید ( ۱۹۹۱م )؛ موسیقى الشعر عند الشعراء ؛ قاهره: دارالمعارف.
 بشر، کمال ( ۲۰۰۰ )؛ علم الاصوات، قاهرة : دار غریب للطباعة و النشر.
 بنت الشاطیء، عائشة عبد الرحمن ( ۱۹۸۴م)، الإعجاز البیانی للقرآن ، قاهرة: دارالمعارف
 پاینده، ابوالقاسم (1385ش)؛ نهج الفصاحه؛ به کوشش عبدالرسول پیمانی و محمدامین شریعتی، چ ۲، اصفهان: انتشارات خاتم الانبیاء.
 چامسکی، نوآم ( ۱۳۹۰ش) ؛ معماری زبان، ترجمه محمد فرخی یکتا، تهران : انتشارات روزبهان.
 حاجی زاده، مهین و همکاران ( ۱۳۹۱ش)؛ «دراسة أسلوبیة فی مقامات الحریری»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، شماره ۵ ، صص ۷-۲۶.
 حر عاملی، ابراهیم عاملی (1378 ش)؛ تفسیر عاملی، چ دوم، ج۱ ، تهران: انتشارات اسلامی.
 حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین (1363ش)؛ تفسیر اثنی عشری، چاپ اول، تهران: انتشارات میقات.
 خطیب، عبدالکریم (1964م )؛ اعجاز القرآن، دراسه کاشفة لخصائص البلاغة العربیة ومعاییرها، ، الطبعة الأولى، مصر: دار‌الکتاب العربی.
 خوش منش، ابوالفضل (۱۳۹۹ ش)؛ نظم آهنگ قرآن، تهران: موسسه تألیف، ترجمه و نشرآثار هنری.
 راغب اصفهانی ( ۱۴12 ق )؛ مفردات الفاظ قرآن کریم، مصحح: صفوان عدنان داوودی، بیروت: دار‌الشامیة.
 زارعی فر، ابراهیم (۲۰۰۷ م )؛ الموسیقى فی الشعر الاجتماعی عند حافظ ابراهیم ؛ الجمعیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة و آدابها صص ۲۳- ۳۹.
 زندی، بهمن، (۱۳۷۱ش) ؛ درآمدی بر آواشناسی زبان عربی و تجوید قرآن، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی. 
 ستوده نیا، محمد رضا ( ۱۳۷۸ش)؛ بررسی تطبیقی میان تجوید و آواشناسی، تهران : نشر رایزن.
 سعران، محمود (بی­تا)؛. علم اللغة مقدمة للقارى العربی، لبنان: دار‌النهضة العربیة.
 سلوم، تأمر (۱۹۹۶م) ؛ «الإنزیاح الصوتی الشعرى»؛ مجلة آفاق الثقافة و التراث ، جامعة تشرین - اللاذقیة ، شماره ۱۳، ص۳۵ -۵۲. 
 سید بن قطب بن ابراهیم شاذلی( ۱۳۷۲ش)؛ زیربنای صلح جهانی، مترجم سیدهادی خسرو شاهی و زین العابدین قربانی، ج ۳ ،  تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی .
 شفیعی کدکنی، محمدرضا ( ١٣٨٤ ش)؛ موسیقی شعر، چاپ هشتم، تهران: نشر آگاه .
 شیخ صدوق، ابن بابویه (۱۳۷۲ش)؛ عیون اخبار الرضـا، مترجم : علی اکبرغفاری و حمیدرضا مستفید ، چ۱ ، ج ۲ ، تهران: نشر حق.
 طاهری خرم آبادی، سید حسن ( 1363ش)؛ «مقاله امدادهای الهی»، ماهنامه پاسدار اسلام، شماره ۳۹، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.
 طباطبایی، سید محمد حسین ( ۱۳62ش )؛ المیزان فی تفسیر القرآن ، (ج9 و 22 )، قم : دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم .
 طبرس، ابوعلی فضل بن حسن (1363 ق)؛ مجمع البیان ، مترجم: حـاج شیخ علی کاظمی ، چ اول ، ج ۲۳، تهران: موسسه انتشارات فراهانی .
 طیب، عبدالحسین ( ۱۳۷4ش )؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن ، ج6 ، تهران: اسلام .
 عاملی، ابراهیم (۱۳۵۹-۱۳۶۰)؛ تفسیر شریف عاملی، نگارش: علی اکبرغفاری، تهران: انتشارات صدوق.
 عباس، حسن ( ۱۹۹۸م )؛ خصائص الحروف العربیة و معانیها؛ دمشق: منشورات اتحاد الکتاب العرب.
 عکاشه، محمود ( ۲۰۱۱م )؛ التحلیل اللغوى فی ضوء علم الدلالة . قاهره: دارالنشر للجامعات.
 علوان سلمان، محمد(  ۲۰۰۸ )؛ الایقاع فی شعر الحداثة، الاسکندریة العامریة: بینا.
 قرائتی، محسن ( ۱۳۸3ش)؛ تفسیرنور ، چ یازدهم ، (ج 1 و3  )، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
 قرشی، سید علی اکبر )۱۳۷۸ق(، قاموس القرآن الکریم ،چ8 ، ج۳ ، تهران: ­­دارالکتاب الاسلامیه.
 قویمی، مهوش ( ش۱۳۸۳ )؛ آوا و القاب؛ تهران: نشر رمس.
 کواز، محمد کریم( ۱۳۸6ش)؛ سبک‌شناسی اعجاز بلاغی قرآن ، ترجمه سید حسین سیدی، تهران: انتشارات سخن.
 محمود عبد السمیع، احمد ( ۱۴۲۴ ق)؛ التجدید فی الإتقان و التجوید، بیروت: دار‌الکتب العلمیة.
 مدرسی، فاطمه ( ۱۳۸۷ ش)؛ از واج تا جمله، چاپ دوم، تهرا : نشر چاپار.
 معین، محمد ( ۱۳۷۱ ش)؛ فرهنگ معین، چ اول ، ج1، تهران: انتشارات امیرکبیر .
 مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (۱۳۷۹ ش)؛ تفسیر نمونه، (ج 2 ،7 ،۲۲  )، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
 معرفت، محمد هادی ( ۱۳۸۱ ش)، علوم قرآنی، قم: موسسه فرهنگی التمهید.
 مؤمن نژاد، ابوالحسن و همکاران ( ۱۳۹۶ش)؛ سبک‌شناسی سوره نازعات، فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهشهای ادبی- قرآنی »، شماره چهارم، سال پنجم، صص ۲۶-۴۷.
 نحلة، محمود أحمد (١٩٨١م )؛ لغة القرآن الکریم فی جزء عمّ ، بیروت: دار‌النهضة العربیة.
 نیربانی، عبد البدیع ( ۱۴۲۷ ق)؛ الجوانب الصوتیة فی کتب الاحتجاج للقراءات، دمشق : دار‌الغوثانی.
دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 16
سال نهم شماره اول پیاپی شانزدهم بهار و تابستان ۱۴۰۴
اردیبهشت 1404
صفحه 164-189

  • تاریخ دریافت 13 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 11 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 16 دی 1402
  • تاریخ انتشار 01 اردیبهشت 1404