مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مفهوم‌سازی استعاری مفاهیم بدن در قرآن کریم (مطالعة معنایی- سبک‌شناسی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
محمدمهدی روشن چسلی 1
فاروق نعمتی 2
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور استان گلستان
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور، تهران
10.22034/sshq.2024.448904.1445
چکیده
تصویرسازی مفاهیم ذهنی، و ملموس و محسوس ساختن امور معنوی، در قالب پدیده‌های عینی، در جای جای قرآن کریم به چشم می‌خورد. اغلب این تصویرسازی‌ها از طریق استعاره‌های مفهومی بوده و خداوند تبارک و تعالی کلیدی‌ترین مفاهیم قرآنی را که نقش به سزایی در جهان بینی اسلامی و فهم عالم برای مخاطب داشته است، از طریق استعاره‌های شناختی برای او به تصویر کشیده است. از جمله این فضاسازی‌‌ها در آیاتی با رویکرد اعضای بدن نمود یافته است. اعضای بدن دارای معانی و کاربردهای گوناگونی است که برای ارائه‌ی معنایی خاص برای مفهوم‌سازی مفاهیم انتزاعی به کار گرفته شده است، از این رو نگارنده در پژوهش حاضر با روشی توصیفی تحلیلی به بررسی این دسته از آیات بر اساس استعاره‌های شناختی پرداخته‌اند یافته‌‌های پژوهش نشان داده است که قرآن کریم از اعضای مختلف بدن از جمله؛ قلب، وجه، پا، دهان و دست را که مفاهیمی عینی و مادی بوده برای مفهوم سازی مفاهیم انتزاعی و ذهنی به کار گرفته است و از این طریق پیام مد نظر را به مخاطب ارائه داده است.
کلیدواژه‌ها
قرآن کریم
استعاره‌های شناختی
اعضای بدن
سبک‌شناسی

موضوعات

عنوان مقاله English

Metaphorical Conceptualization of Body Concepts in the Holy Qur'an (A Semantic-Stylistic Study)

نویسندگان English

mohammadmahdi roshanchesli 1
faroogh nemati 2
1 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Payame Noor University
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Payam Noor University, Tehran
چکیده English

Imagery of mental, tangible, and sensory concepts, as well as the materialization of spiritual matters through concrete phenomena, is prevalent throughout the Holy Qur'an. Most of these images are conveyed through conceptual metaphors. The Almighty God has depicted key Qur'anic concepts that play a significant role in the Islamic worldview and the understanding of the universe for the audience through cognitive metaphors. Among these spatial representations, certain verses approach the topic of body parts. Body parts possess various meanings and applications, which are employed to provide specific meanings for the conceptualization of abstract ideas. Consequently, the authors of this study utilize a descriptive-analytical method to examine these verses based on cognitive metaphors. The findings reveal that the Holy Qur'an employs various body parts, including the heart, face, feet, mouth, and hands—concrete and material concepts—to conceptualize abstract and mental ideas, thereby conveying its intended message to the audiences. 

کلیدواژه‌ها English

Cognitive metaphors
Body parts
Stylistics
Holy Qur'an
قرآن کریم
اورکی، غلام حسن و الخاص ویسی (1396). "بررسی زبان شناختی ساختار معنایی نمونه­هایی از آیات قرآن بر پایه­ی نظریه­ی آمیختگی مفهومی"،  لسان مبین، 9 (30)، صص 1-24.
پورابراهیم، شیرین و ارسلان گلفام و فردوس آقاگلزاده و عالیه کـرد زعفرانلـو کامبوزیـا (1392). "بررسـی معنی‌شناختی مکانی‌شدگی مفاهیم انتزاعی در زبان قـرآن"، نثرپژوهـی ادب فارسـی، 16 (4)، صص 107-124.
پورابراهیم، شیرین و ارسلان گلفام، فردوس آقاگلزاده و عالیه کردزعفرانلو (1391). "مفهوم سازی­های استعاری مبتنی بر مفاهیم ایستادن و نشیتن در زبان قرآن"، نشریه پژوهش‌های زبان شناسی، 4 (7)، صص 83-92.
پورعابد، محمدجواد و همکاران (1400). "مطالعه تطبیقی زبان بدن در قرآن و ترجمه­های فارسی آن (با تکیه بر حرکت­های دست در ترجمه­های خرمشاهی و گرمارودی"، مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، 8، 8 (15)، صص 125-155.
خصلتی، حمید و مهیار علوی مقدم و محمود فیروزی مقدم (1401). "تحلیل استعارۀ مفهومی ساختاری «هستی» در غزل‌های بیدل‌دهلوی"، فصلنامه متن پژوهی ادبی، 26 (92)، صص 283-253.
سلیمی، سید فاطمه (1398). "تحلیل شناختی استعاره در نهج البلاغه بر پایه­ی نظریه­ی فوکونیه و ترنر"، پژوهشگاه علوی، 10 (1) (19)، صص 125-150.
صباحی گراغانی، حمید و احمدرضا حیدریان شهری و عبدالرضا محمد حسین زاده  (1395). "بررسی استعاره­ی مفهومی در سوره­ی بقره"، ادب و زبان فارسی، 19 (39)، صص 85-107.
صفوی، کورش (1392). «درآمدی بر معنی­شناسی». تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
طباطبایی، (1374). «تفسیر المیزان». قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
قائمی­نیا، علیرضا (1390). «معناشناسی­شناختی قرآن»، چ1. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
قائمی­نیا، علیرضا (1401). «استعاره­های مفهومی و فضاهای قرآن»، چ4. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
قائمی، مرتضی و سید محمود قتالی (1392). "بررسی ساختار نحوی-بلاغی حرف لو و کاربرد آن در قرآن کریم"، پژوهش های ادبی- قرآنی، 1(1)، صص 1-16.
قائمی، مرتضی و همکاران (1398). "بازکاوی سوره­ی بقره بر اساس نظریه­ی آمیختگی مفهومی"، نشریه پژوهش های زبان شناسی تطبیقی، 9 (17)، صص 68-89.
کوچش، زولتان (1393). «مقدمه­ای کاربردی بر استعاره»، ترجمۀ شیرین پورابراهیم، چاپ اول. تهران: انتشارات سمت.
کوچش، زولتان (1394). «استعاره در فرهنگ جهانی­ها و تنوع»، ترجمۀ نیکتا انتظام، چاپ اول. تهران: انتشارات سیاهرود.
کوچش، زولتان (1395). «زبان، ذهن و فرهنگ»، چاپ اول، ترجمۀ جهانشاه میرزا بیگی. تهران: انتشارات آگاه.
کوچش، زولتان (1396). «استعاره­ها از کجا می­آیند، شناخت بافت در استعاره»، ترجمۀ­ جهانشاه میرزا بیگی. تهران: انتشارات آگاه.
لیکاف، جورج (1390). «نظریۀ معاصر استعاره، در استعاره، مبنای تفکر و زیبایی آفرینی»، ترجمۀ گروه مترجمان، به کوشش فرهاد ساسانی. تهران: انتشارات سورۀ مهر.
لیکاف، جورج و مارک جانسون (1394). «استعاره­هایی که با آن زندگی می­کنیم»، ترجمۀ هاجر آقا­ابراهیمی. تهران: انتشارات آگاه.
موسی، أحمد محمد الأمین (2003). «الاتّصال غیر اللفظی فی القرآن الکریم». الشارقه: دار الثقافة والأعلام.
نصرتی، شعبان و محمد رکّعی (1399). «معناشناسی­شناختی در کاربست متون وحیانی»، چ1. قم: پژوهشگاه قرآن و حدیث.
مطالعات سبک شناختی قرآن کریم
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 15
سال هشتم شماره دوم پیاپی پانزدهم پاییز و زمستان1403
آبان 1403
صفحه 248-266

  • تاریخ دریافت 26 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 31 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1403