مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

بررسی طرحواره‌های تصویری قرآن کریم براساس نظریۀ جانسون (مطالعۀ موردی سورۀ عنکبوت)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، ایران
3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی ، تهران ، ایران
چکیده
زبان‌شناسی شناختی از مهم‌ترین مباحث زبان‌شناسی به شمار می‌آید که میان زبان و اندیشه، ارتباط برقرار کرده و نظریه‌های مختلفی هم‌چون استعارۀ مفهومی، طرحواره‌های تصویری و ... را شامل می‌شود. در قرآن کریم بسیاری از مفاهیم انتزاعی در قالب مجموعه‌ای از مفاهیم عینی بیان می‌گردد که بررسی آن‌ها در فهم و درک صحیح مقصود قرآن تأثیر بسزایی دارد؛ پژوهش حاضر با بررسی انواع طرحواره‌های تصویری در سورۀ عنکبوت در صدد آن است تا معانی و زیبایی‌های نهفته و همچنین مفاهیم انتزاعی موجود در این سوره را با استفاده از رویکرد زبان‌شناسی شناختی و به روش توصیفی تحلیلی، تبیین کند. براساس داده‌های موجود از سوره عنکبوت، طرحواره حرکتی پربسامدترین طرحواره بود؛ پس از آن طرحواره حجمی و سپس طرحواره قدرتی در جایگاه دوم و سوم قرار دارند. با این وجود در این سوره طرحواره حرکتی برای درک و فهم مفاهیم انتزاعی نقش اساسی دارد. با استفاده از طرحواره‌های تصویری، بسیاری از مفاهیم انتزاعی و غیرعینی برای مخاطب عینی و ملموس می‌شود که این در درک و فهم دقیق و عمیق قرآن کریم نقش بسزایی دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Examining the visual schemas of the Holy Quran based on Johnson's theory (Case study of Surah Ankabut)

نویسندگان English

ali asvadi 1
ali akbar imani 2
jalil hajipour talebi 3
1 Department of Arabic Language and Literature, Arabic literature group, Faculty of Literature and Humanities, guilan University, kharazmi, Iran. Corresponding Author
2 Assistant Professor of the Department of Islamic Studies, kharazmi, Tehran,Iran
3 Ph.D. student, Department of Arabic Language and Literature, Kharazmi University, Iran.
چکیده English

Cognitive linguistics is one of the most important topics in linguistics that establishes a relationship between language and thought and includes various theories such as conceptual metaphor, image schemas, etc. In the Holy Qur'an, many abstract concepts are expressed in the form of a set of objective concepts, the examination of which has a significant effect on the correct understanding of the meaning of the Qur'an; The present study aims to explain the hidden meanings and beauties as well as the abstract concepts in this surah by examining the types of image schemas in Surah Ankabut using the cognitive linguistics approach and descriptive analytical method. Based on the available data from Surah Ankabut, the movement schema was the most frequent schema; After that, the volume schema and then the power schema are in the second and third places. However, in this surah, movement schema plays an essential role in understanding abstract concepts. By using visual schemas, many abstract and non-objective concepts become objective and concrete for the audience, which plays a significant role in the accurate and deep understanding of the Holy Quran.

کلیدواژه‌ها English

"The Holy Quran"
"cognitive linguistics"
"visual schemas
Johnson's theory"
"Surah Ankabut"
قرآن کریم
ابن فارس، أحمد (1999). «معجم مقاییس اللغة». بیروت: دارالکتب.
افراشی، آزیتا (1369). «مبانی معناشناسی شناختی». تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
بارسلونا، آنتونیو (1390). «استعاره و مجاز با رویکردی شناختی»، ترجمۀ فرزان سجودی، لیلا صادقی و نینا امراللهی. تهران: نقش جهان.
تک‌تبار فیروزجائی و  حسین‌علی حاجی خانی و  غلامرضا بلوری (1397). "تحلیل طرح­واره‌های تصوری ضرب­المثل‌های فرائد الأدب و نقش آن در انعکاس فرهنگ". جستارهای زبانی، شمارۀ 46، صص 201-226.
راسخ مهند، محمد (1394ش).  «درآمدی بر زبان‌شناختی: نظریه‌ها و مفاهیم». تهران: سمت.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1416). «مفردات الفاظ القرآن». دمشق: دارالقلم.
رضوی، محمدرضا (1390). "در معرفی و نقد کتاب درآمدی برزبان‌شناسی شناختی؛ نظریه‌ها و مفاهیم"، ویژنامۀ فرهنگستان، شمارۀ 6، صص 294-330.
روشن، بلقیس و لیلا اردبیلی (1392). «مقدمه‌ای بر معنی‌شناسی شناختی». تهران: نشر علم.
صفوی، کوروش (1379). «درآمدی بر معنیشناسی».  تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
ــــــــــــــــــــــ (1391). «معنی‌شناسی (مجموعه مقالات نخستین هم‌اندیشی)». تهران: نویسه پارسی.
ــــــــــــــــــــــ (1373). «از زبان‌شناسی به ادبیات»، چاپ اوّل. تهران: نشر چشمه.
عبدالکریمی، سپیده (1392). «فرهنگ توصیفی زبان‌شناسی شناختی». تهران: نشر علمی.
علوی مقدم، مهیار (1377). «نظریه‌های نقد ادبی معاصر، صورتگرایی و ساختارگرایی»، چاپ اوّل. تهران: سمت.
فالر، راجر و رومن یاکوبسن و دیوید لاج (1369). «زبان‌شناسی و نقد ادبی»، ترجمۀ مریم خوزان و حسین پاینده. تهران: نشر نی.
فتوحی، محمود (1390). «سبک‌شناسی، نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها». تهران: سخن.
طباطبایی، محمدحسین (1381). «تفسیر المیزان». ترجمۀ محمدباقر موسوی همدانی. قم: دارالعلم.
  قائمی‌نیا، علیرضا (1400). «معناشناسی شناختی قرآن»، چاپ 3. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1386). "زبان‌شناسی شناختی و مطالعات قرآنی"، ذهن، شمارۀ 30، صص 3-26.
گلفام، ارسلان و  فاطمه یوسفی راد (1381). "زبان‌شناسی شناختی و استعاره"، فصلنامۀ علمی پژوهشی تازه‎‌های علوم شناختی، سال 4، شمارۀ 3، صص 59-64.
مکارم شیرازی، ناصر (1373). «تفسیر نمونه». قم: امیرالمؤمنین.
هلیدی، مایکل و رقیه حسن (1393). «زبان، بافت و متن: جنبه‌هایی از زبان در چشم‌اندازی اجتماعی- نشانه‌شناختی». ترجمۀ مجتبی منشی­زاده و طاهره ایشان. تهران: علمی.
یاوری، حسین (1392). «آشنایی با زیبایی‌شناسی». تهران: آذر.
یاکوبسن، رومن (1369). «دو قطب استعاری و مجازی». ترجمۀ احمد اخوت. اصفهان: نشر مشعل.
 Johnson, Mark (1987). The body in the mind The Bodily Basis of Meaning, Imagination and Reason, Chicago University of Chicago Press. P114. 
Evans, V, & green, M. (2006). Congnitive Linguistic, An Introduction.
دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 16
سال نهم شماره اول پیاپی شانزدهم بهار و تابستان ۱۴۰۴
اردیبهشت 1404
صفحه 96-119

  • تاریخ دریافت 07 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 31 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 03 مرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 اردیبهشت 1404