مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

بازخوانی انسجام سوره "غاشیه" در پرتو نظریه بلاغت سامی (با تکیه بر پژوهش‌های میشل کویپرس)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیّت مدرس، تهران، ایران
2 گروه علوم قرآن و حدیث ،‌دانشکده الهیات ، دانشگاه الزهرا ، تهران، ایران
3 دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیّات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.
چکیده
یکی از الگو‌هایِ تحلیلِ انسجامِ متون، الگوی بلاغت سامی است که خاستگاه آن مطالعات کتاب مقدس است. تحلیل بلاغی مبتنی بر اصل بنیادین تقارن، به تبیین تألیف متن و تعیین ساختار آن می‌پردازد. به منظور این مهم ابتدا متن به سطوح مختلف تقسیم و سپس تقارن میان سطوح تعیین می‌شود. برای تعیین تقارن‌‌های موجود در کلام باید روابط بین عناصر سازنده متن را شناخت. این روابط به دو نوع رابطه تطابق و تعارض منحصر و خود از چهار جنبه واژگانی، صرفی، نحوی و گفتاری ملاحظه می‌شود. میشل کویپرس پژوهشگر بلژیکی برای اولین بار الگوی بلاغت سامی را در بررسی نظم سوره‌های قرآن به کار گرفت و پس از تطبیق قواعد نظم متقارن بر سوره‌های مختلف مکّی و مدنی، به توصیف و تفسیر آن سوره‌ها پرداخت. در پژوهش حاضر انسجام سوره غاشیه در پرتو نظریه بلاغت سامی و با تکیه بر پژوهش‌های کویپرس بررسی و بازخوانی شد و مشخص شد قواعد نظم متقارن در همه سطوح این سوره قابل تطبیق نیست؛ زیرا از میان سه سطح مفصل، فرع و جزء، قواعد نظم متقارن تنها در سطح جزء کارآمد و نظم آن از نوع نظم آینه‌ای و معکوس است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Re-examining the Cohesion of "Sūrah al-Ghāshiyah" in Light of the Theory of Semitic Rhetoric (Based on the Research of Michel Cuypers)

نویسندگان English

nosrat nilsaz 1
soheila jalali kondori 2
sajedeh nabaei 3
1 Associate Professor, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares, University, Tehran, Iran
2 Department of Quranic Studies and Hadith ،Faculty of Theology، Alzahra University، Tehran، Iran
3 PhD in Quranic studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran.
چکیده English

One of the models for analyzing textual cohesion is the Semitic Rhetoric Model, which originates from studies of the Bible. Rhetorical analysis, based on the fundamental principle of symmetry, seeks to explain the composition of a text and determine its structure. To achieve this, the text is first divided into various levels, and then the symmetry between these levels is identified. To determine the symmetrical relationships within the discourse, it is necessary to recognize the connections between the elements that constitute the text. These relationships are limited to two types: correspondence and contrast, which are examined from four aspects: lexical, morphological, syntactical, and discursive. Michel Cuypers, a Belgian scholar, was the first to apply the Semitic Rhetoric Model to analyze the structure of Qur'anic Chapters [Sūrahs]. After applying the rules of symmetrical composition to various Meccan and Medinan Chapters [Sūrahs], he described and interpreted their structures. In this study, the cohesion of Chapter 88 [Surah Ghāshiyah] is re-examined through the lens of Semitic Rhetoric Theory, with a focus on Cuypers' research. The findings indicate that the rules of symmetrical composition are not applicable at all levels of this Chapter [Sūrah]. Among the three levels of symmetrical composition—major, intermediate, and minor—the model is only effective at the minor level, where the structure follows a mirror and reverse pattern. 

کلیدواژه‌ها English

Semitic Rhetoric Model
Sūrah Ghāshiyah
Michel Cuypers
Mirror composition
Symmetrical composition
قرآن کریم
ابن‌عاشور، محمّد بن طاهر (بی‌تا). «التحریر و التنویر». بیروت: موسسة التاریخ.
البقاعی، ابراهیم بن ابی بکر، (بی‌تا). «نظم الدّرر فی تناسب الآیات و السور». قاهره: دارالکتب الاسلامیه.
بل، ریچارد (بی‌تا). «درآمدی بر تاریخ قرآن»، ترجمۀ بهاء­الدین خرمشاهی. تهران: مرکز ترجمۀ قرآن.
بلاشر، رژی (بی‌تا). «درآستانه قرآن»، ترجمۀ محمود رامیار. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
بنت‌الشاطی، عایشه عبدالرحمان (بی‌تا). « الاعجاز البیانی للقرآن». قم: دارالمعارف.
بویس لیوه، آنه سیلوی (1388). "خوانشی از پنجمین سورۀ قرآن"، ترجمۀ مرضیه سلیمانی، کتاب ماه دین، (149)، صص 48-52.
الحاجّ، ساسی سالم (بی‌تا). «نقد الخطاب الاستشراقی». قم: دارالمدار الاسلامی.
حرّی، ابوالفضل (1389). "مناسبات زبانی و/ یا زنجیرمندی خرد و کلان در قصص قرآنی (با نگاهی به داستان یونس)"، فصلنامۀ پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، 1(4)، صص 77-91.
درویش، محیی‌الدین (1415). « اعراب القرآن و بیانه». سوریه: دارالارشاد.
دین‌پرست، منوچهر (1388). "گفت‌و‌گو با دکتر میشل کویپرس، نویسنده کتاب مائده؛ تجزیه و تحلیل سوره مائده با استفاده از نظریه بلاغت سامی"، کتاب ماه دین، (138)، صص 54-55.
الزّمخشری، محمود (1407). «الکشّاف عن حقائق غوامض التّنزیل». بیروت: دارالکتب العربی.
سیّد قطب شاذلی، ابراهیم (1412). «فی ظلال القرآن». بیروت (قاهره): دارالشرق.
سّیوطی، جلال الدین (1367). «الاتقان فی علوم القرآن»، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. قم: منشورات‌الرّضی.
شیرازی، معصومه، نصرت نیل‌ساز و محمدعلی لسانی فشارکی (1398). "رویکردهای خاورشناسان به مسئله انسجام قرآن: سیر تحوّل تاریخی؛ ویژگی ها؛ زمینه ها"، فصلنامۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء، 16(1)، صص 167-197.
طباطبایی، سید محمدحسین، (بی‌تا). «المیزان فی تفسیر القرآن». قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). «مجمع البیان فی تفسیر القرآن». تهران: انتشارات ناصرخسرو.
قمی، علی بن ابراهیم (1363). «تفسیر القمی». قم: دارالکتاب.
مارتین، ریچارد (1391). "نقش معتزله بصره در شکل‌گیری نظریه اعجاز قرآن"، ترجمۀ مهرداد عباسی، پژوهش‌های قرآنی، 18(4)، صص 134-161.
مکوند، محمد و محمدکاظم شاکر (1394). "بازخوانی انسجام متن قرآن در پرتو نظریه نظم متقارن با تأکید بر دیدگاه میشل کویپرس"، پژوهش‌های قرآنی، 20(2)، صص 4-35.
مهدوی‌راد، محمّد‌علی (بی‌تا). «سیر نگارش‌های علوم قرآنی». قم: هستی‌نما.
میر، مستنصر (1386). "پیوستگی سوره؛ تحوّلی در تفسیر قرآن در قرن بیستم"، ترجمۀ محمدحسن محمدی مظفر، مترجم، آینه پژوهش، 18(107- 108)، صص 2-9.
نبئی، ساجده، سهیلا جلالی کندری و نصرت نیل‌ساز (1401ش). "نقاط اشتراک و افتراق شش الگوی ساختار‌شناسانه در بررسی انسجام متن قرآن"، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، 1(11)، صص 1-20.
 
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 15
سال هشتم شماره دوم پیاپی پانزدهم پاییز و زمستان1403
آبان 1403
صفحه 226-247

  • تاریخ دریافت 28 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 22 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 03 اردیبهشت 1403
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1403