مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

بررسی و تحلیل روش قرآن کریم در تصویر سازی کلمات جهت شناخت معانی آیات

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پسا‌دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز. ایران.
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز. ایران.
چکیده
چکیده
معنی شناسی برگرفته از لغت یونانیِ (semantias) علم مطالعه معناست که به بررسی و مطالعه معانی در زبان-های انسانی می‌پردازد. به‌طورکلی، بررسی ارتباط میان واژه و معنا را معناشناسی می‌گویند. این علم معمولاً بر روی رابطه بین دلالت‌کننده‌ها مانند لغات، عبارت‌ها، علائم و نشانه‌ها و این‌که معانیشان برای چه استفاده می‌شود، تمرکز دارد. یکی از شاخه‌های معنی شناسی که در بررسی آیات قرآن به کار رفته است، معنی شناسی شناختی می‌باشد. معنی شناسی شناختی به انواع مختلفی تقسیم شده است، که یکی از آن‌ها، الگو‌های تصوری است که باعث درک بهتر قرآن کریم می‌شود. در این مقاله، با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد قرآنی به بررسی و تحلیل طرح‌های تصوری معنی شناسی شناختی در واژگان قرآن کریم پرداخته شده است و نتیجه به دست آمده چنین است که خداوند در قرآن، از راه-های متعددی برای بیان مفهوم آیات استفاده کرده تا انسان‌ها بتوانند معنای آیات را به راحتی بفهمند و دلیلی برای اجتناب از قرآن و پیام‌های اسلامی نداشته باشند. یکی از این گزینه‌ها، طرح‌های تصوری می‌باشد که خداوند، معنی و مفهوم آیات را برای بندگانش به تصویر می‌کشد؛ بنابراین، الگو‌های تصوری معنی شناسی که در سه قسم حجمی، حرکتی و قدرتی بیان شده‌اند، پدیده‌های جهان آفرینش را این چنین لمس و تصور می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigation and analysis of the method of the Holy Quran in visualizing the words to understand the meanings of the verses

نویسندگان English

Mahin SHahrivar 1
samad abdollahi abed 2
1 Postdoctoral Researcher, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Shahid Madani University of Azerbaijan, Tabriz. Iran
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Shahid Madani University of Azerbaijan, Tabriz. Iran.
چکیده English


Semantics, derived from the Greek word semantias, is the science of studying meaning, focusing on understanding meanings in human languages. Generally, semantics investigates the relationship between words and their meanings. It primarily examines the connection between signifiers—such as words, phrases, symbols, and signs—and their applications. One branch of semantics that has been applied in the study of Qur’anic verses is cognitive semantics, which is further divided into various subfields. One significant approach within cognitive semantics is conceptual schemata, which facilitates a deeper understanding of the Qur’an.This article, employing a descriptive-analytical approach with a Qur’anic perspective, examines and analyzes the conceptual schemata within Qur’anic vocabulary. The main question addressed is: What role do conceptual schemata play in enhancing comprehension and learning of the Qur’an? Based on the analysis, it can be concluded that God employs multiple tools to enhance comprehension and present the Qur’anic content beautifully, one of which is imagery. In the Qur’an, words often transcend their ordinary usage to create vivid mental images that aid in understanding the verses.
Conceptual schemata in cognitive semantics can be examined in three primary domains:
1.      Spatial/Volumetric Schemas: Assign material volume to events, making them tangible and conceivable.
2.      Motion/Action Schemas: Attribute movement and agency to events or entities, such as living beings.
3.      Power/Force Schemas: Endow events with faculties such as cognition, awareness, speech, and other capacities.
These three types of schemata breathe life into various events, allowing humans to generate diverse mental images of Qur’anic verses and apply them in their daily lives, ultimately facilitating human development and spiritual growth.
However, given ongoing debates in Qur’anic studies, reliance on traditional or purely rationalist approaches alone is insufficient. Modern semantic tools are essential to address deficiencies, propose innovative interpretative methods, and deepen conceptual and aesthetic understanding of the Qur’an. The necessity of utilizing modern semantic tools can be highlighted through several considerations:
·         Addressing misinterpretations and subjective reasoning due to neglecting cognitive semantics in Qur’anic exegesis.
·         Revealing new propositions in the Qur’an by analyzing its geometric and structural patterns, which are not apparent through isolated verse study.
·         Employing linguistics to explain variations in interpretation, uncovering subtle elements hidden in Qur’anic expressions, and guiding the interpreter to insights otherwise inaccessible.
A central principle of cognitive semantics is that each interpretation is grounded in unique conceptualization, allowing distinct linguistic expressions for the same situation. Although these expressions convey similar events, significant differences exist among them. This principle underscores that semantic conceptualization accounts for the diversity of interpretations arising from a single context.
Therefore, this study aims to examine and analyze conceptual schemata in the cognitive semantics of Qur’anic vocabulary, facilitating deeper comprehension of the meanings and aesthetic qualities of the divine text.

کلیدواژه‌ها English

Conceptual Schemata
Spatial/Volumetric Schema
Motion/Action Schema
Power/Force Schema
Semantics

قرآن کریم.
ابن‏ادریس، محمد بن احمد (1409). «المنتخب من تفسیر القرآن و النکت». قم: کتابخانۀ عمومى حضرت آیت­الله العظمى مرعشى نجفى( ره).
ابن‏جوزى، عبدالرحمن بن على (‏1425)، «تذکرة الأریب فی تفسیر الغریب». بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‏قتیبه، عبدالله بن مسلم‏ (1411). «تفسیر غریب القرآن». بیروت: ‏دار و مکتبة الهلال.
ابـن منظور، محمد بن مکرم (1375)، چاپ2. «لسان‌العرب». بیروت: دار الصادر.
ابوالفتوح رازى، حسین بن على (1408). «روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن»،. مشهد مقدس: ‏آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهش­هاى اسلامى‏.
ابوزید، نصر حامد (۱۳92). «معنای متن»، ترجمۀ مرتضی کریمی نیا. تهران: طرح نو.
ابوعبیده، معمر بن مثنى (1381). «مجاز القرآن‏». قاهره‏: مکتبة الخانجی.
اسلامی پناه، مهدی (۱۳95). «تفسیر ادبی قرآن». قم: سرور.
افراشی، آزیتا (۱۳۹۵). «رویکردی شناختی به بازنمود حرکت در زبان فارسی». تهران: انتشارات نویسه پارسی.
انصارى، عبدالله (1371). «کشف الاسرار و عدة الابرار». تهران‏: امیر کبیر.
باقر، علیرضا (۱۳99). «زمخشری و تفسیر کشاف»، چاپ دوم. تهران: خانه کتاب.
بستانی، قاسم (۱۳۹2). "کاربرد روش­های معناشناسی نوین در پژوهش­های قرآنی"، مطالعات قرآن و حدیث9، شمارۀ اول، 211- 226.  doi: HYPERLINK "https://doi.org/10.30497/quran.2012.1003"10.30497/QURAN.2012.1003
بنت الشاطی، عایشه (۱۳84). «اعجاز بیانی قرآن»، ترجمۀ حسین صابری. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
تفتازانی، سعدالدین مسعود بن عمر (1416). «مطول»، چاپ چهارم. قم: مکتبه الداوری.
جرجانى، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (1430)‏. «درج الدرر فى تفسیر القرآن العظیم‏». عمان: ‏ دار الفکر.
جمل، سلیمان بن عمر (1427). «الفتوحات الإلهیة بتوضیح تفسیر الجلالین للدقایق الخفیة». بیروت:  دار الکتب العلمیة. 
جوادی آملی، عبدالله (1390). «تفسیر موضوعی قرآن کریم»، چاپ سوم. قم: انتشارات اسوه.
جوهری، اسماعیل بن حمّاد (1404). « تاج اللغة و صحاح العربیة»، چاپ سوم. بیروت: دار العلم الملایین.
حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد (۱۳72). «تفسیر اثنا عشری». تهران: انتشارات میقات.
حسینی همدانی، محمدحسین (۱370). «انوار درخشان»، تحقیق محمدباقر بهبودی. تهران: کتابفروشی لطفی.
خرقانی، حسن (۱۳۹4). «قرآن و زیبا شناسی». مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
خلف مراد، عبدالرحیم (۱۳90). «درآمدی بر معناشناسی قرآن». قم: دارالعلم.
دهخدا، علی اکبر (۱۳91ش). «لغت نامه دهخدا». تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین محمد (1416). «المفردات فی غریب الفاظ القرآن». تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء آثار الجعفریه.
رمانی، علی بن عیسی (۱۳93). «النکت». مصر: دارالمعارف.
زمخشرى، محمود بن عمر (1407)‏. «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل».‏ بیروت: ‏دار الکتاب العربی‏ چاپ سوم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1386). «مقدمة الأدب». تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
سمین، احمد بن یوسف (1414). «الدر المصون فى علوم الکتاب المکنون». بیروت:  دار الکتب العلمیة.
سیواسى، احمد بن محمود (1427). «عیون التفاسیر». بیروت: دار صادر.
سیوطی، جلال الدین (۱۳94). «الاتقان فی علوم القرآن»، ترجمۀ سید محمود دشتی، چاپ ششم. قم: دانشکدۀ اصول الدین قم.
شرتونی سعید (1416). «اقرب الموارد». قم: منظمة الاوقاف و الشؤون الخیریة. دار الأسوة للطباعة و النشر. 
شعیری، حمیدرضا (۱۳۸۸). «مبانی معنا شناسی نوین». تهران: سازمان سمت.
شمس العلمای گرگانی، محمد حسین (۱۳81). «ابدع البدایع»، به کوشش حسین جعفری. تبریز: احرار.
شهریاری نسب، سروش (۱۳۹۹). «زبان شناسی در خدمت نظم قرآن». تبریز: عاصم. 
صفوی، کوروش (۱۳88). «درآمدی بر معنا شناسی». تهران: سورۀ مهر.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳93)، "بحثی درباره طرح‌های تصویری از دیدگاه معناشناسی شناختی"، مجلۀ نامۀ فرهنگستان، شمارۀ ۲۱، 7۵ -9۵.
طباطبایی، محمدحسین (1395). «المیزان فی تفسیر قرآن»، ترجمۀ محمد باقر موسوی همدانی، چاپ چهاردهم. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرانى، سلیمان بن احمد (2008 ‏). «التفسیر الکبیر». اربد: دار الکتاب الثقافی‏.
طبرسی، فضل بن حسن (1388). «تفسیر جوامع الجامع»، ترجمۀ مترجمان، چاپ دوم. مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳7۰). «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، ترجمۀ مترجمان، تحقیق رضا ستوده. تهران: انتشارات فراهانی .
طریحی، فخرالدین (۱۳8۵).«مجمع البحرین»، تحقیق سید احمد حسینی، چاپ سوم. تهران: کتابفروشی مرتضوی.
طنطاوى، محمد ( 1997). «التفسیر الوسیط للقرآن الکریم». مصر: نهضت.
طوسی محمد، بن حسن‏ (بی­تا). «التبیان فی تفسیر القرآن».‏ بیروت‏: دار إحیاء التراث العربی.
طیب حسینی، محمود (۱۳9۹). «چند معنایی در قرآن کریم»، چاپ دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
فراء، یحیى بن زیاد (1980). «معانى القرآ ن». قاهره‏: الهیئة المصریة العامة للکتاب‏.
فیضى، ابوالفیض بن مبارک (1417). «سواطع الالهام فى تفسیر کلام الملک العلام». قم: دار المنار.
قائمی نیا، علیرضا (۱۳۹9). «معناشناسی شناختی قرآن». تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳9۵). "نشانه شناسی و فلسفه زبان"، فصلنامۀ ذهن، سال هفتم، شمارۀ 3، 103-118.
قرشى بنابى، على‏اکبر (1371). «قاموس قرآن». تهران‏: دار الکتب الإسلامیة.
‏قشیرى، عبدالکریم (2000). «لطائف الاشارات: تفسیر صوفى کامل للقرآن الکریم»‏، چاپ سوم. قاهره: ‏الهیئة المصریة العامة للکتاب.
الکواز، محمد کریم (۱۳91). «سبک شناسی اعجاز بلاغی قرآن»، ترجمۀ سید حسین سیدی. تهران: سخن.
لبش، علی اکبر (۱۳۹۴). «نگاهی به فرایند مقوله بندی در معناشناسی شناختی». تهران: انتشارات آتریسا.
محلى، محمد بن احمد و جلال الدین سسیوطی (1416). «تفسیر الجلالین». بیروت:مؤسسة النور للمطبوعات.
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 17
سال نهم، شماره دوم ،پیاپی هفدهم ،پاییز و زمستان1404
آبان 1404
صفحه 120-139

  • تاریخ دریافت 21 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 03 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 04 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1404