مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

سبک‌شناسی لایه نحوی در تعبیر قرآنی «لَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ»

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم
چکیده
در پژوهش حاضر سعی شده لایه نحوی یکی از تعابیر قرآنی یعنی (لَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ) مورد مداقه و مطالعه قرار گیرد. این تعبیر در مجموع 14 مرتبه در قرآن تکرار و بسامد دارد و مطالعه آن مستلزم طرح و بررسی موضوعاتی چون فراهنجاری نحوی، کانون سازی، صدای نحوی، همپایگی، وجهیت و قطعیت فعل است. بررسی این موضوعات با روش توصیفی – تحلیلی نشان می دهد که چگونه قرآن کریم در عبارتی موجز بیان می‌دارد که مؤمنان حقیقی نه غم گذشته را می خورند و نه ترس از آینده دارند. در این عبارت شاهد کاربست عناصر مختلف سبک ساز می باشیم از جمله خروج از روند طبیعی و مورد انتظار مخاطب و چرخش از زبان خودکار و معمول (فراهنجاری نحوی) و بهره مندی از متغیر «کانون سازی». متغیر سبک ساز دیگر در این تعبیر قرآنی «صدای منفعل» است. این شیوه بیانی در تعبیر قرآن، مرکز توجه و تأکید را از فاعل و عامل ترس و حزن برداشته و بر نتیجه و دستاورد ایمان یعنی عدم ترس و عدم حزن تکیه و تأکید می کند. «وجهیت معرفتی» از نوع گزاره استنتاجی نیز در این تعبیر قرآنی نشانگر آن است که نتیجه طبیعی و قطعی ایمان راستین به خداوند و آخرت، عمل صالح، تسلیم، تقوا، نیکوکاری و استقامت در مسیر الهی، عدم ترس و عدم اندوه در برابر مشکلات، سختی ها و طوفان های زندگی دنیوی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Syntactic Layer Stylistics in the Qur’anic Expression“Lā khawfun ʿalayhim wa lā hum yaḥzanūn”

نویسنده English

reza amani
Department of Arabic Language, Faculty of Quranic Sciences, Tehran, University of Holy Quran Sciences and Education
چکیده English


Research Objective
This study aims to examine one of the most compelling and inspiring Qur’anic expressions, “Lā khawfun ʿalayhim wa lā hum yaḥzanūn”, using a linguistic approach, and more specifically, layered stylistics. Layered stylistics encompasses multiple levels of analysis; however, this article focuses on the syntactic layer, addressing the primary question: What meanings and implications can syntactic analysis reveal in the expression “Lā khawfun ʿalayhim wa lā hum yaḥzanūn”?Answering this question requires examining more detailed inquiries, such as: Why does this Qur’anic expression employ the general negation lā instead of the generic negation (lā khawfa ʿalayhim)? What is the significance of combining the negation particle lā with the indefinite noun khawf? Why is the preposition ʿalay used instead of alternatives like fī (lā khawfun lahum, lā khawfun fīhim)? What role does the pronoun hum play in wa lā hum yaḥzanūn, given that it could be omitted? Why is the verb yaḥzanūn in the present tense rather than a nominal form like ḥuzn? And why does the first phrase employ a nominal construction (khawf) while the second uses a verbal construction (yaḥzanūn)?Addressing these questions through syntactic layer analysis requires investigating topics such as syntactic supernormativity, focalization, syntactic voice, parallelism, verbal modality, and verbal definiteness, all of which are examined in detail in this study.
Research Methodology
The expression “Lā khawfun ʿalayhim wa lā hum yaḥzanūn” occurs 12 times in the third-person masculine plural and twice in the second-person masculine plural in the Qur’an, totaling 14 occurrences. It is applied to groups such as the faithful, the pious, the charitable, the servants of God, and God’s chosen servants. This study analyzes the stylistic features of this expression using a descriptive-analytical approach and library-based research methods.
Findings
Syntactic layer analysis of the expression demonstrates how linguistic and literary structures contribute to the creation and conveyance of precise and profound meanings. Departing from the audience’s expected linguistic norms (syntactic supernormativity) and employing the focalization variable emphasizes the believers’ lack of fear and grief. Another stylistic variable is the passive voice, which shifts attention from the agents of fear and sorrow to the outcomes of faith—namely, freedom from fear and grief. The expression also employs an inferential epistemic modality, indicating that the natural and inevitable result of true faith, righteous deeds, submission, piety, charity, and perseverance is the absence of fear and sorrow in facing life’s challenges.
Conclusion
The Qur’an, in “Lā khawfun ʿalayhim wa lā hum yaḥzanūn”, uses various syntactic structures to emphasize the speaker’s certainty, clarity, commitment, and adherence to the divine promise. By juxtaposing fear, which relates to future events, and grief, which concerns past occurrences, the text conveys that true believers neither grieve over the past nor fear the future. Their existence is imbued with profound security and tranquility. Consequently, negative emotions cannot dominate them or hinder their pursuit of truth and righteousness.

کلیدواژه‌ها English

Layered Stylistics
Syntactic Layer
anic Stylistics
Qur&‌‌‌‌‌‌‌rsquo
anic Linguistics
Fear in the Qur&‌‌‌‌‌‌‌rsquo
Grief in the Qur&‌‌‌‌‌‌‌rsquo
an
«قرآن کریم».
ابن فارس، احمد (2001). «معجم مقاییس اللغة»، تصحیح محمد عوض مرعب و فاطمة محمد أصلان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن عاشور، محمد بن طاهر (1420ق). «التحریر والتنویر (تفسیر ابن عاشور)». بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). «لسان العرب». بیروت: دار صادر.
ابن هشام الأنصاری، عبدالله بن یوسف (1421ق). «مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب»، تحقیقِ عبداللطیف محمد الخطیب. الکویت: التراث العربی، الجزء الرابع.
احمدی، حسن و حسن انوری گیوی (1388). «دستور زبان فارسی». تهران: مؤسسۀ فرهنگی فاطمی.
اسکولز، رابرت (1379). «درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات»، ترجمۀ فرزانه طاهری. تهران: نشر آگاه.
اکمن، پل و والاس وی فریزن (1393). «رمزگشایی از چهره»، ترجمۀ نیما عربشاهی. تهران: انتشارات بیان روشن.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1400). «بروز احساسات»، ترجمۀ حمیرا سلیمی. تهران: انتشارات رسپینا.
بهار، محمد تقی (1382). «سبک شناسی». تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
التفتازانی، مسعود بن عمر (1430ق). «المطول شرح تلخیص مفتاح العلوم»، تحقیقِ عبدالحمید هنداوی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ــــــــــــــــــــــــــــ (1431ق). «مختصر المعانی». کراتشی، مکتبة البشری.
الجرجانی، عبدالقاهر (2003). «دلائل الإعجاز فی علم المعانی»، شرحِ یاسین الأیوبی. بیروت: المکتبة العصریة.
ــــــــــــــــــــــ. (1374). «اسرار البلاغة»، ترجمۀ جلیل تجلیل. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
جیرو، بیر (بی­تا). «الأسلوب و الأسلوبیة»، ترجمۀ منذر عیاشی. بیروت: مرکز الإنماء القومی.
الخضری، محمد (2010). «حاشیة الخضری»، تصحیحِ محمد خیر البقاعی. بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
الخطیب القزوینی، محمد بن عبدالرحمن (1424ق). «الإیضاح فی علوم البلاغة». بیروت: دار الکتب العلمیة.
درپر، مریم (1393). "لایه­های مورد بررسی در سبک­شناسی انتقادی داستان کوتاه و رمان". دوماهنامۀ جستارهای زبانی، دورۀ 5، شمارۀ 5.
رحیمیان، جلال و محمد عموزاده (1392). "افعال وجهی در زبان فارسی و بیان وجهیت"، دوفصلنامۀ پژوهش­های زبانی، دورۀ 4، شمارۀ1.
زرینی، علی و حمید طاهری (1400). "سبک­شناسی لایه نحوی در داستان قِران حبشی"، دو فصلنامه کهن نامه ادب پارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 12، شمارۀ 1.
السامرائی، فاضل صالح (1427ق). «الجملة العربیة تألیفها و أقسامها». عمان: دار الفکر.
ـــــــــــــــــــــــــ (1441ق). «معانی النحو». دمشق و بیروت: دار ابن کثیر، الجزء الثانی.
السکاکی، یوسف بن أبی بکر (1981). «مفتاح العلوم». بغداد: دار الرسالة.
شمیسا، سیروس (1393). «کلیات سبک­شناسی». تهران: نشر میترا.
الصافی، محمد (1418ق). «الجدول فی إعراب القرآن الکریم». دمشق: دار الرشید و بیروت: مؤسسة الإیمان.
الصبان، محمد بن علی (1417ق). «حاشیة الصبان علی شرح الأشمونی علی ألفیة ابن مالک»، تحقیقِ عبدالحمید هنداوی. بیروت: المکتبة العصریة.
صفوی، کوروش (1390). «از زبان­شناسی به ادبیات (نظم)». تهران: نشر چشمه.
الطباطبائی، محمد حسین (1417ق). «المیزان فی تفسیر القرآن». قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم.
عبادیان، محمود (1372). «درآمدی بر سبک­شناسی در ادبیات». تهران: انتشارات آوای نور.
عبدالباقی، محمد فؤاد (1384). «المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم». قم: انتشارات نوید اسلام.
العکبری، عبدالله بن الحسین (بی­تا). «التبیان فی إعراب القرآن». ریاض: بیت الأفکار الدولیة.
علوی مقدم، مهیار (1377). «نظریه­های نقد ادبی معاصر». تهران: انتشارات سمت.
عمید، حسن (1375). «فرهنگ عمید». تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر.
فتوحی، محمود (1392). «سبک­شناسی: نظریه­ها، رویکردها و روش­ها». تهران: انتشارات سخن.
الکفوی، ابوالبقاء (1419ق). «الکلیات»، تحقیقِ عدنان درویش و محمد المصری. بیروت: مؤسسة الرسالة.
الکواز، محمد کریم (1386). «سبک­شناسی اعجاز بلاغی قرآن»، ترجمۀ سید حسین سیدی. تهران: انتشارات سخن.
کوهن، جان (1986). «بنیة اللغة الشعریة»، ترجمۀ محمد الولی و محمد العمری. الدار البیضاء: مکتبة الأدب المغربی.
میرزائی، آزاده (1399). "رابطه قطبیت و وجهیت­بندی در زبان فارسی"، فصلنامۀ مطالعات زبان­ها و گویش­های غرب ایران، سال نهم، شمارۀ 32.
الهاشمی، أحمد (2019م). «جواهر البلاغة». المملکة المتحدة: مؤسسة هنداوی.
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 17
سال نهم، شماره دوم ،پیاپی هفدهم ،پاییز و زمستان1404
آبان 1404 شناسه مقاله:8-31

  • تاریخ دریافت 13 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 10 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 11 فروردین 1404
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1404