نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه گیلان رشت ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده ادبیات دانشگاه قم؛ قم

3 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه گیلان رشت ایران

1022034/sshq.2022.342600.1151

چکیده

رسالت سبک شناسی، بازنمایی وجوه زیبایی شناختی متن است و پژوهشگران می کوشند تا نقاط معنامند زبانی و ادبی را استخراج کنند. سبک شناسی گفتمانی بر پایه اندیشه میشل فوکو، دیدگاهی است پیرامون رابطه محتوای متن با بیرون متن که چگونگی شکل گیری کلام از حیث سبک نحوی و عناصر گفتاری را بررسی می کند و شیوه های بیانی گوینده را تحلیل می نماید. در این پژوهش سعی بر آن بوده تا به روش توصیفی_تحلیلی، ضمن تبیین چگونگی انتقال مفاهیم، تأثیر مقتضای حال مخاطب در چگونگی چینش آیات سوره طور و اهداف ایراد آن ها براساس مؤلفه های سبک شناسی گفتمانی میشل فوکو بررسی شود. یافته ها نشان می دهد که پربسامدترین کنش گفتاری، کنش تصریحی است که شامل 30 آیه از 49 آیه این سوره می‌شود؛ این امر به دلیل آن است که خداوند متعال به دنبال بیدارسازی و هدایت مخاطبان است و به همین منظور، آنها را با پرسش های پیاپی در قالب کنش دستوری همپایه، مغلوب استدلال های روشنگرانۀ خویش می سازد. با دقت در سه آیه 45، 46 و 47 درمی‌یابیم که با توجه به شدت لجاجت مشرکان و مقتضای حالشان خداوند با کنش دستوری هم پایه با آنها برخورد نموده. لذا هدف، آن است که با محبت و شکیبایی، آنان را به تعقل و دگرگونی درونی وا دارد. در آیه 45 به پیامبر می فرماید که آنان را تا زمان هلاکتشان به حال خویش رها سازد؛ این فرمان در راستای کنش ترغیبی است. در آیه 46، روزی را توصیف کرده که قرار است مشرکان در آن مجازات شوند، بنابراین این آیه در پی ایجاد تلنگر فکری و هوشیارسازی است، ضمن آن که از کنش تصریحی نیز برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Surah Toor analysis based on Michel Foucault's discourse stylistics

نویسندگان [English]

  • omid JAHANBAKHT LAYLI 1
  • Hussein Tak Tabar Firoozjaei 2
  • MILAD HEMMATI 3

1 Assistant Professor of Arabic Language and Literature, University of Guilan Rasht, Iran,

2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Qom University Qom, Iran

3 Master student in Arabic language and literature, University of Guilan Rasht, Iran,

چکیده [English]

The mission of stylistics is to represent the aesthetic aspects of the text, and the researchers seek to extract meaningful linguistic and literary points. Discourse stylistics based on the thought of Michel Foucault is a view of the relationship between the content of the text and the outside of the text, which examines how speech is formed in terms of syntactic style and speech elements and analyzes the expressive ways of the speaker. In this research, an attempt has been made to use a descriptive-analytical method, while explaining how the concepts are conveyed, the appropriate effect of the audience on how the verses of Surah Toor are arranged and the purposes of their objection based on Michel Foucault's discourse stylistic components. The findings show that the most frequent verbal action is the explicit action, which consists of 30 verses out of 49 verses of this surah. This is because God the Almighty seeks to awaken and guide the audience, and for this reason, he defeats them with successive questions in the form of basic grammatical action, defeating his enlightening arguments. Carefully in three verses 45, 46 and 47, we find that according to the intensity of the stubbornness of the polytheists and the appropriateness of their condition, God dealt with them with a basic grammatical action. Therefore, the goal is to lead them to inner reason and transformation with love and patience. In verse 45, he tells the Prophet to leave them alone until their death. This command is in line with the persuasive action. In verse 46, he describes the day on which the polytheists are to be punished, so this verse seeks to create an intellectual shock and awareness, while also having an explicit action

کلیدواژه‌ها [English]

  • Discourse Analysis
  • Michel Foucault Stylistics
  • Surah Al-Toor
  • قرآن کریم (1391ش): ترجمه مهدی الهی قمشه­ای، قم: مبین اندیشه، چاپ چهارم.
  • اکمجیان، آندرین (1382ش): «زبانشناسی، درآمدی بـر زبـان و ارتبـاط». ترجمه علی بهرامی، تهران: رهنما، چاپ ششم.
  • امیرپور، فرزانه، روضاتیان، سیده مریم (1397ش): «بررسی الگوی تحلیل گفتمان میشل فوکو و مباحث علم معانی»، متن­شناسی ادب فارسی، دوره 10، شماره 2، شماره پیاپی 38، صص53-79.
  • ابن فارس، احمد (1404ق): «معجم مقاییس اللغة»، به تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، مرکز النشر، چاپ اول.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر (1998): «تفسیر القرآن العظیم» ج4، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ اول.
  • ابن یعیش، علی (بی­تا): «شرح المفصّل»، ج 9، القاهرة: مکتبة المثنی.
  • جوادی‌آملی، عبدلله (1395ش): «تفسیر تسنیم»، ویراست علی اسلامی، قم: اسراء، چاپ 12.
  • راغب اصفهانی، حسین (1392ش): «مفردات الفاظ قرآن»،ترجمه حسین خداپرست و ویراستاری عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، ج1، قم: نوید اسلام، چاپ هفتم.
  • رجایی، محمدخلیل (1359ش): «معالم البلاغه»، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، چاپ پنجم.
  • سرل، جان آر (1385ش): «افعال گفتاری»، ترجمه محمد علی عبداللهی، قم: پژوهشگاه علوم انسانی، چاپ اول.
  • الطبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن (1384ش): «تفسیر مجمع البیان طبرسی»، تهران: فراهانی، چاپ هشتم.
  • طباطبایی، محمدحسین (1378ش): «تفسیر المیزان»، ترجمه محمدباقر موسوی، ج 19، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • الطبری، محمد (بی­تا): «تفسیر الطبری»، ج 24، بیروت: موسسة الرساله، چاپ اول.
  • عضدانلو، حمید (1391ش): «گفتمان و جامعه»، تهران: سمت، چاپ اول.
  • فتوحی، محمود (1390ش): «سبک­شناسی، نظریه­ها رویکردها و روش­ها»، تهران: سخن.
  • فوکو، میشل (1378ش): «نظم گفتار»، ترجمه باقر پرهام، تهران: آگاه.
  • فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (1995): «قاموس المحیط»، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ اول.
  • قمی، علی‌ابن‌ابراهیم (1392ش): «تفسیر قمی»، ترجمه جابر رضوانی، ج2، قم: بنی الزهرا (س)، چاپ دوم.
  • قرائتی، محسن (1390ش): «تفسیر نور»، ج9، تهران: مرکز فرهنگی درس­هایی از قرآن، چاپ ششم.
  • المعوش، خُلُود (1388ش): «گفتمان قرآن (بررسی زبانشناختی پیوند متن و بافـت قـرآن)»، ترجمه حسین سیدی. تهران: سخن.
  • مکاریک، ایرنا ریما (1393ش): «دانشنامه نظریه­های ادبی معاصـر»، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: نشر آگه، چاپ چهارم.
  • مفتاح، محمد (2010): «دینامیة النص: تنظیر و إنجاز»، بیروت: الدار البیضاء،.
  • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1387ش): «تفسیر نمونه»، ج22، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  • وندایک، تئونای (1382ش): «مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمـان کـاوی انتقـادی»، ترجمه پیروز ایزدی و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها، چاپ اول.
  • هاشمی، احمد (1381ش): «جواهر البلاغه»، قم: مرکز مدیریت، چاپ پنجم.
  • همایی، ماهدخت بانو (1374ش): «یادداشت­های استاد علامه همایی درباره معانی و بیان»، تهران: انتشارات هماذر، چاپ سوم.
  • یارمحمدی، لطف الله (1383ش): «گفتمان شناسی رایج انتقادی». تهران: هرمس، چاپ دوم.
  • یحیایی، احمد (1378ش): «ضرورت بازاندیشی در تعریف روابط عمومی»، فصلنامه تحقیقات روابط عمومی، سال دوم، شماره اول، صص5-11.
  • یقطین، سعید (1989): «انفتاح النص الروائی»، بیروت: الدار البیضاء، ط 2.