نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عرب، دانشگاه تربیت مدرس . تهران. ایران

2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات، دانشگاه تهران

3 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی؛ دانشگاه تهران، ایران

1022034/sshq.2022.349301.1166

چکیده

مطالعه معناشناسانه واژه‌های قرآن کریم منجر به بررسی منسجم، نظام‌مند و هم‌چنین استخراج مفاهیم دقیق به همراه شمارش کاربرد مختلف واژگان منتخب از قرآن کریم می‌گردد. در رویکرد ساخت‌گرا، واژگانِ زبان، انباشته‌ای از واژه‌ها نیستند، بلکه شبکه‌ای از الفاظ‌اند که برحسب تنوعی از پیوندهای معنایی، در رابطه متقابل با یکدیگرند. اهمیت مقوله «زمان» به حدی است که می‌توان آن را ابزار درک هستی دانست. ازاین‌رو نوشتار حاضر با روش توصیفی_تحلیلی به بررسی روابط مفهومی واژگانِ مرتبط با «زمان» در قرآن کریم مبتنی بر رویکرد ساخت‌گرا و معناشناسی رابطه‌ای پرداخته است. برای کشف و استخراج این روابط میان واژگان، از معنای معجمی و تفاسیر مربوط به واژگان، استفاده شده است. دسته‌بندی واژگان مرتبط با «زمان» موجود در قرآن در سه محور «سنجشگرهای مبهم زمان»، «سنجشگرهای کلی و دقیق زمان» و «سنجشگرهای جزئی و دقیق زمان» از جمله یافته‌های پژوهش است؛ هم‌چنین می‌توان به ترسیم شبکه معنایی و روابط مفهومی میان این واژگان همچون شمول معنایی، هم‌معنایی، تضاد معنایی و جزءواژگی در هر محور به صورت جداگانه، اشاره نمود. از دیگر دستاوردهای پژوهش آن است که تنها رابطه‌ای که می‌توان میان «واژگان مبهم زمان» و «واژگان دقیق زمان» برقرار نمود، رابطه اشتمال میان دو واژه «مدة» و «وقت» با سایر سنجشگرهای کلی و جزئی «زمان» است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Studying Semantic Significations for Time-Related Vocabulary in the Quran (Based on Relational Semantic)

نویسندگان [English]

  • Zahra Rezaee 1
  • shahriyar niyazi 2
  • ezat mola ebrahimi 3

1 PHD Student of Arabic Language and Literature, University of Tarbiat modares

2 Professor of Arabic Language and Literature, University of Tehran

3 professor of Tehran University

چکیده [English]

Knowing the exact meaning of Qur'an words is the first step to achieve its knowledge. The semantic study of the terms of the Quran leads to coherent and systematic research, extracts precise concepts, and counts the different uses of selected words from the Holy Quran. In the constructivist approach, the words of a language are not a collection of words but a network of interrelated words, in terms of various semantic connections. The importance of the category of “Time” is such that it can be considered as a tool for understanding existence; therefore, the present article examines the conceptual relationships of words related to “Time” in the Holy Qur'an based on a constructivist approach and the semantics of relationships. Also, the meaning of the dictionary and the study of interpretations related to words are the criteria. This study's aim is classifying the Qur'an words related to “Time” in three axes: “ambiguous time sensors”, “general and accurate time sensors” and “partial and accurate time sensors”. The results of the study show a semantic network and conceptual relationships exist between these words in each axis, which is considered as Synonymy, Hyponymy, Antonymy and Meronymy.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Relational Semantic
  • Conceptual Relations
  • Semantic Signification
  • Time Quantifiers
  • Time
  • قرآن کریم.
  • ابوغُدّة، عبدالفتاح (بی‌تا): «قیمة الزمن عند العلماء»، حلب: مکتب المطبوعات الإسلامیة، چاپ دهم.
  • اسدی، هاجر (1393): «بررسی آیات زمان در قرآن کریم»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران.
  • براتی، مرتضی و دیگران (1395): «زمان در قرآن»، آیین حکمت، شماره 27، صص 7-31.
  • پیروزی‌فر، مرضیه. (1392): «معناشناسی واژگان یوم و ایام در قرآن کریم»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه چمران اهواز.
  • جوهری، اسماعیل بن‌حماد (1376 ق): «الصحاح»، تحقیق: احمد عبدالغفور عطار، بیروت: دارالعلم للملایین.
  • حمّور، عرفان محمد (بی‌تا): «المواسم و حساب الزمن عند العرب قبل الإسلام»، بیروت: مؤسسة الرحاب الحدیثة.
  • درخشان‌فر، سودابه (1395): «معناشناسی واژگان اوقات نماز در قرآن (دلوک، غسق، قرآن‌الفجر)»، پایان‌نامه، کارشناسی ارشد، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه یاسوج.
  • راغب اصفهانى، حسین بن‌محمد (1412 ق): «مفردات ألفاظ القرآن»؛ بیروت: دارالقلم.
  • زرکشی، بدرالدین (1957): «البرهان فی علوم القرآن»، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، مصر: دارالمعارف.
  • صفوی، کوروش (1399): «درآمدی بر معنی‌شناسی»، تهران: سوره مهر، چاپ ششم.
  • طباطبایى، محمدحسین‏ (1390ق): «المیزان فی تفسیر القرآن‏»، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، چاپ دوم.
  • طبرسی، فضل بن‌حسن (1372ش): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن» تصحیح: فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاسم رسولی، ایران: ناصرخسرو، چاپ سوم.
  • طبری، محمد بن جریر (1960): «تاریخ الطبری»، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، مصر: دار المعارف.
  • طوسى، محمد بن‌حسن‏ (بی‌تا): «التبیان فی تفسیر القرآن‏»، تصحیح: احمد حبیب عاملی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
  • عبدالملک، جمال (1972): «مسائل فی الابداع و التصور»، خرطوم: دار الطباعة.
  • عسکری، حسن بن‌عبدالله (1400 ق): «‏الفروق فی اللغة»؛ بیروت: دار الافاق الجدیدة.
  • فراهیدى، خلیل بن‌احمد (1409 ق): «کتاب العین»، قم: نشر هجرت، چاپ دوم.
  • کربوعة، میرة (2014): «الفاظ الزمن فی القرآن الکریم: اللیل و النهار أنموذجا»، مجلة المداد، شماره 2، صص 148-176.
  • گیررتس، دیرک (1395): «نظریه‌های معنی‌شناسی واژگانی»، ترجمه: کوروش صفوی، تهران: نشر علمی، چاپ دوم.
  • مختار عمر، احمد (1385): «معناشناسی»، ترجمه حسین شهیدی، مشهد: دانشگاه فردوسی.
  • مقاتل، مقاتل بن‌سلیمان (1423ق): «تفسیر مقاتل بن‌سلیمان»، تحقیق: عبدالله محمود شحاته، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • ممتحن، مهدی (1392): «مفاهیم زمانی در ادبیات و قرآن»، مطالعات ادبیات تطبیقی، سال 26، شماره 26، صص 141-156.
  • نظری، راضیه و سیدمحمد موسوی بفروئی (1399): «بررسی شناختی استعاره‌های حوزه مفهومی اسماء زمان در قرآن کریم»، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، شماره 17، صص 31-46.
  • Al-yahya, Maha and Other (2010). “An Ontological Model for Representing Semantic Lexicons: An Application on Time Nouns in the Holy Quran”, Arabian Journal for Science And Engineering, pages 21-35.

 

  • سایت org/time؛ تاریخ آخرین بازدید: 04/09/1399.