نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه ترجمه، پژوشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عرب، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

1022034/sshq.2022.367904.1227

چکیده

معناشناسی واژگان قرآن کریم از جمله علوم زبانی است که در سال­های اخیر مورد توجه پژوهشگران بسیاری قرار گرفته است و به عنوان یکی از ابزارهای دقیق جهت تشخیص معنای حقیقی کلام وحیانی به شمار می­رود. این مقاله در پی آن است با روش توصیفی_تحلیلی معنای اصطلاحی واژه «جُناح»، ویژگی حروف و کارکرد معنای آوای آن، ساختار صرفی، نحوی و بلاغی عباراتی از قرآن کریم که واژه مذکور در آن به کاررفته و در نهایت محور جانشینی و هم­نشینی واژه مذکور و مشتقات منسوب به آن را با رویکرد معناشناسی مورد بررسی قرار دهد. یافته­های این پژوهش حاکی از آن است با وجود اختلاف نظر بر معرّب و اصیل بودن واژه «جُناح»، انتساب آن به صورت تحول یافته واژه «ویناس» در زبان فارسی باستان قابل قبول­تر است. همچنین معنای حروف نیز بیان‌کننده آن است که این واژه کمتر بر معنای مشتقات خود و ریشه «جَنح» دلالت دارد. ساختار آن در آیات به نحوی است که در قالب جملات اسمیه منفی و در آیات مدنی قرآن بیشتر برای بیان مضامین حقوقی، آداب و حدود به کار رفته است. همنشین­ های آن از تنوع زیادی برخوردار نیست و تنها رابطه همنشینی حاکم بر آن­ها مکملی است. دو جانشین «إثم» و «حَرج» در ساختاری مشابه برای «جُناح»  شناسایی شده که تا حدودی با یک­دیگر اختلاف معنا دارند. مشتقات به کاررفته از این ­واژه با توجه به فضا و ساختار متفاوت با آیات «جُناح»، از روابطی متفاوت ­تر از «جُناح» با همنشین ­های خود برخوردارند و همگی در آیاتی با بار معنایی مثبت به کار رفته­ اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The semantics of the word "junah" in the Holy Quran is based on approach Constructivism based on the relations of companionship and succession

نویسندگان [English]

  • Yadollah Rafiei 1
  • Leila Jadidi 2

1 Assistant Professor, Department of Translation, Research Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran

2 Master's degree in Arabic language and literature, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran

چکیده [English]

he "Sin" is one of the Qur'anic themes, the semantic field of which is very important due to the multiplicity of examples and applications. This article seeks with the descriptive-analytical method of the root, the lexical and idiomatic meaning of the word "junah", the characteristics of the letters and the function of the meaning of its sound, the morphological, syntactic and rhetorical structure of phrases from the Holy Quran in which the word is used. Examine the axis of substitution and companionship of the word and its derivatives. The findings of this study indicate that despite the differences of opinion on the eloquence and authenticity of the word "Junah", its attribution to the evolved form of the word "Vinas" in the ancient Persian language is more acceptable.The meaning of the letters also indicates that this word refers less to the meaning of its derivatives and the root "Jannah". Its structure in the verses is such that it is used in the form of negative noun sentences and in the civil verses of the Qur'an it is mostly used to express legal themes, customs and limits. Its companions do not have much variety and only the companion relationship that governs them is complementary. The two successors of "Atham" and "Harj" have been identified in a similar structure for "Junah", which are somewhat different in meaning. The derivatives used of this word, due to the different space and structure of the verses of "Junah", have different relations with "Jannah" with their companions and all of them have been used in verses with a positive semantic load.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Semantics
  • Constructivist Approach
  • Companionship Relationship
  • Substitution Relationship
  • Joint
قرآن کریم
آلوسی، سید محمود (1415): «روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم»، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن عطیه اندلسی، عبدالحق بن غالب‏ (1422ق‏): «المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز»، تحقیق: عبدالسلام عبدالشافى محمد، بیروت: دارالکتب العلمیه‏.
ابن فارس، احمد بن فارس‏ (1404هـ ق): «معجم مقاییس اللغه‏»، محقق و مصحح: عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الأعلام الإسلامی‏.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق‏): «تفسیر القرآن العظیم‏»، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ایزوتسو، توشیهیکو (1378): «مفاهیم اخلاقی_دینی در قرآن مجید»، ترجمه فریدون بدره­ای، تهران: فروزان.
باقری، مهری (1375): «مقدمات زبان­شناسی»، تهران: نشر قطره.
پرتو، ابوالقاسم (1377): «فرهنگ برابرهای پارسی واژگان بیگانه»، تهران: اساطیر، چاپ دوم.
جبعی عاملی، زین الدین بن علی (شهید ثانی) (1413): «مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام» قم: مؤسسه المعارفه الاسلامیه.
جفری، آرتور (1372): «واژه­های دخیل در قرآن مجید»، ترجمه فریدون­بدره­ای، تهران: توس.
خلیلی آزاد، مریم السادات و مهرداد عباسی (1397): «عربی پنداری واژه­های دخیل قرآن در تفاسیر اسلامی (بررسی هشت نمونه موردی از اعلام قرآنی)»، دوفصلنامه علمی_پژوهشی کتاب قیم، سال هشتم، شماره نوزدهم، صص 72-93.
دهخدا، علی اکبر (1377): «لغت­نامه دهخدا»، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412هـ ق‏): «مفردات ألفاظ القرآن‏»، بیروت‏: دار القلم‏.
الزوزنی، ابوعبدالله (بی­تا): «شرح المعلقات السبع»، بیروت: دارصادر
شیر، السید ادّی (1988): «الألفاظ الفارسیه المعرّبه»، القاهره: دارالعرب للبستانی، ط2.
صفوی، کورش (1379): «درآمدی بر معنَی­شناسی»، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن‏ (1372ش‏): «مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏» تحقیق: محمد جواد بلاغى‏، تهران‏: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم.
طبری، ابو جعفر محمد بن جریر (1412ق‏): «جامع البیان فى تفسیر القرآن‏». بیروت‏: دارالمعرفه‏.
طریحی، فخر الدین بن محمد (1375هـ ش): «مجمع البحرین»، محقق و مصحح: احمد حسینى اشکورى، تهران‏: مرتضوی‏، چاپ سوم.
عباس، حسن (1998): «خصائص الحروف و معانیها»، بی­جا: منشورات اتحاد الکتاب العرب.
علامه حلی، جمال الدین حسن بن یوسف بن مطهر (1411): «مختلف الشیعه فی احکام الشریعه»، مرکز الإبحاث و الدراسات الاسلامیه، احیاء التراث الاسلامی.
فائز، قاسم، ابوالفضل خوش­منش و آسیه ذوعلم (1398): «بهره­گیری از سیاق متنی در معناشناسی ساخت­گرای قرآن کریم»، دوفصلنامه پژوهش­های قرآن و حدیث، سال پنجاه و دوم، ش اول، صص 995-115.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409): «کتاب العین‏»، قم: نشر هجرت، چاپ دوم.
فخر رازی، محمد بن عمر (1420ق): «مفاتیح الغیب‏»، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏، چاپ سوم.
فره­وشی، بهرام (1381): «فرهنگ فارسی به پهلوی»، تهران: دانشگاه تهران، چاپ سوم.
قرشی بنابی، علی اکبر (1307): «قاموس قرآن»، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
 کاظمی تبار، محمدعلی (1399): «واکاوی نقش عوامل نحوی در ترجمه قرآن (با تکیه بر تفاوت کارکرد نحوی و معنایی لیسَ و حروف شبیه به لیسَ)»، دوفصلنامه علمی تخصصی پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، دوره دوم، شماره دوم، تابستان 1399.
مدرک الطائی، ابو صالح یحیی (2004): «دیوان حاتم الطائی»، بیروت: دار الکتاب العربی.
مزبان، علی حسن (1394): «درآمدی بر معنی­شناسی در زبان عربی»، ترجمه فرشید ترکاشوند، تهران: سمت.
الهاشمی، السید احمد (1386): «جواهر البلاغه فی المعانی و البیان و البدیع»، تهران: الهام، چاپ چهارم.
هرن پاول و هاینریش هوبشمان (1394): «فرهنگ ریشه­شناسی فارسی»، مترجم و مؤلف شواهد فارسی و پهلوی جلال خالقی مطلق، اصفهان: مهرافروز.
هوبشمان، هاینریش (1386): «تحول آوایی زبان فارسی (از هند و اروپایی تا فارسی نو)»، ترجمه بهزاد معینی سام، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
Haug, Martin (1870), An old Pahlavi-Pazand Glossary, London.