مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

واکاوی طرح واره های تصویری در سور حوامیم با رویکرد زبان شناسی شناختی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده
در بسیاری از متون دینی، به‌ویژه قرآن کریم، مفاهیم انتزاعی از طریق طرح‌واره‌های تصویری بیان می‌شوند که نقشی اساسی در فهم بهتر معنا دارند. سور حوامیم از این منظر قابل توجه‌اند، زیرا ارتباط مفهومی خاصی میان آنها وجود دارد که می‌توان از طریق زبان‌شناسی شناختی و تحلیل این ساختارها، آنها را واکاوی کرد. پژوهش حاضر با رویکرد زبان‌شناسی شناختی و به روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی و تحلیل طرح‌واره‌های تصویری در بافت معنایی این سوره‌ها می‌پردازد تا نقش آن‌ها را در انتقال مفاهیم انتزاعی و نظم درونی سوره‌ها تبیین کند. یافته‌ها نشان می‌دهد سه گونه‌ی اصلی طرح‌واره‌ها‌ی حرکتی، حجمی و قدرتی در سور حوامیم بسامد بالایی دارند و هرکدام در انتقال مفاهیم خاصی ایفای نقش می‌کنند. طرح‌واره‌ی حرکتی، بیش از دیگر انواع، در بازنمایی مفاهیمی چون «نزول وحی»، «نجات مؤمنان»، و «عذاب اخروی» به کار می‌رود و از طریق مفاهیمی همچون جهت‌مندی، پویایی و حرکت به بالا یا پایین، سیر نزول و صعود معنایی را توضیح‌پذیر می‌سازد. طرح‌واره‌ی حجمی، در توصیف مفاهیمی مانند «کلیدهای آسمانی و زمینی»، «پوشش بر قلب‌ها» و «غوطه‌وری در باطل»، فضاهای محصور و مرزدار ذهنی را ترسیم می‌کند و محدودیت یا گشودگی معرفتی را مجسم می‌سازد. در مقابل، طرح‌واره‌ی قدرتی مفاهیمی نظیر «عذاب امت‌های گذشته»، «تکبر در برابر آیات الهی»، و «پناه بردن از وسوسه‌های شیطان» را از رهگذر تعامل نیروها، مقاومت، مانع و غلبه معنا می‌بخشد. بر این اساس، می‌توان گفت که نظام طرح‌واره‌ای در سوره‌های حوامیم ساختاری منسجم دارد و در خدمت تبیین پیوند میان صورت‌های زبانی و مفاهیم انتزاعی قرآنی قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 دی 1404

  • تاریخ دریافت 09 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 02 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 03 دی 1404
  • تاریخ انتشار 03 دی 1404