نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

2 کارشناسی ارشد

1022034/sshq.2019.102410

چکیده

یکی از سبک های بیان در قرآن، استفاده از آرایه های ادبی تشبیه، استعاره و کنایه برای تربیت و هدایت نوع بشر و به تعقّل و تفکّر واداشتن اوست. تصاویر بیانی که از این طریق پدید آمده به بیان زندگی انسان، رابطۀ او با جهان هستی، فرجام کار او، احوال بهشت و جهنم و نعمت ها و نقمت های آن دو، طرح قصه های عبرت آموز و اموری از این دست، پرداخته است. در این جستار، به روش توصیفی تحلیلی و با بررسی آیاتی از قرآن،کاربردهای مختلفِ شیوه های بیانی، بررسی شده و در ضمن پرداختن به هر یک از آرایه ها از لحاظ ادبی و برداشت تربیتی -هدایتی از آن ها به تحلیل هر یک پرداخته شده است. نتیجۀ بحث نشان می دهد که طرز بیان قرآن در تربیت و هدایت انسان اینگونه است که ‌تمام فضایل و رذایل اخلاقی از طریق تصویر سازی در متن قرآن، به نیکویی ترسیم شده و زیبایی اخلاق پسندیده و پستی رفتارهای ناپسند در پیش چشم انسان مجسّم شده تا از آن درس زندگی بیاموزد و آن را سرمایۀ حیات دنیوی و سعادت اخروی خویش قرار دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Research in Some Figures of Speech in Holy Qur’an and their Impact on Human Education and Guidance

چکیده [English]

One way of expression in the holy Qur'an is to use figures of speech such as simile, metaphor, and irony to educate and guide human beings and make them think and rationalize their thinking. The expressive images that have emerged thus illustrate human life, its relation to the world of existence, the end of its life, the conditions of heaven and hell, the bless-ings and torments of the two, as well as the exemplary tales and such. In this study, various uses of expressive methods have been studied in a descriptive-analytic manner and in addition to addressing each of the mentioned figures of speech in a literary and educational-guidance sense, each of them has been analyzed. The result of the discussion shows that the way the Qur'an is expressed in human education is that all moral vir-tues and vices are portrayed in the Quranic text in a well-crafted and well-behaved manner. The beauty of good morality and the inferiority are illustrated to the man to teach him the lesson of life, and to make it a source of worldly life and the hereafter happiness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Figures of speech
  • Education
  • Guidance
  1. قرآن کریم

    1. ابن منظور، محمد بن مکرم بن علی، «لسان العرب»، بیروت، نشر دارصادر، الطبعه الثالثه:1414 ق
    2. اسماعیلی، اسماعیل، «تفسیر امثال القرآن»، قم، انتشارات اسوه (وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه)، چاپ سوم:1377 ش
    3. انوشه، حسن، «فرهنگ‌نامه ادبی فارسی»، تهران، نشر سازمان چاپ و انتشارات، چاپ اول: 1376 ش
    4. بغدادی، ابن ناقیا، «الجمان فی تشبیهات القرآن»، ترجمه سید علی میر لوحی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول:1374 ش
    5. بنت الشاطی، عایشه «اعجاز بیانی قرآن»، ترجمه حسین صابری، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم 1376
    6. ثواقب، جهانبخش، «تمثیلات و تشبیهات قرآن کریم» قم، نشر حبیب، چاپ اول:1389 ش
    7. جرجانی، عبدالقاهر، «دلایل الاعجاز»، ترجمه سید محمد رادمنش، تهران، نشر سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول: 1384 ش
    8. الجوزیه، ابن قیم، «امثال القرآن الکریم»، دارالمعرفه بیروت:1981 م
    9. حسینی همدانی، محمد، «انوار درخشان در تفسیر قرآن»، تهران، ناشر لطفی، چاپ اول:1404 ق
    10. حقیقت جو (جنّاتی)، حسین «چهل مثل از قرآن کریم»، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم:1390 ش
    11. الرّاغب، عبدالسلام احمد، «کارکرد تصویر هنری در قرآن کریم»، ترجمه سیّد حسین سیّدی، تهران، انتشارات سخن، چاپ اول: 1387 ش
    12. رضایی اصفهانی، محمدعلی، «تفسیر قرآن مهر»، نشر پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، چاپ اوّل:1387 ش
    13. رمانی، علی بن عیسی، «النکت فی اعجاز القرآن»، چاپ محمد خلف الله، محمد زغلول سلام، دار المعارف مصر،1976 م
    14. زمخشری، محمود بن عمر، «الکشافّ فی حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل»، لبنان-بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ سوم:1407 ق
    15. سید کریمی حسینی، عباس، «تفسیر علیین»، قم، نشر اسوه، چاپ اول:1382 ش
    16. سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، «الاتقان فی علوم القرآن»، ترجمه سید مهدی حائری قزوینی، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ اول:1363 ش
    17. شفیعی کدکنی، محمدرضا، «صور خیال در شعر فارسی»، تهران، انتشارات پژمان، چاپ ششم: 1375 ش
    18. شمیسا، سیروس، «بیان و معانی» تهران، انتشارات فردوس، چاپ ششم:1379 ش
    19. طالقانی، محمود، «تفسیر پرتوی از قرآن»، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم:1362 ش
    20. طباطبایی، محمدحسن، «تفسیر المیزان»، ترجمه محمدباقر موسوی، قم، نشر جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم:1374 ش
    21. عباس نژاد، محسن و (همکاران)، «قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی»، مشهد، نشر بنیاد پژوهش‌های قرآن و حوزه، چاپ اول:1384 ش
    22. علی الجارم، مصطفی امین، «البلاغه الواضحه»، بیروت، نشر دار الفکر، بی تا
    23. عمید، حسن، «فرهنگ فارسی عمید»، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر،1379 ش
    24. قرائتی، محسن، «تفسیر نور»، تهران، نشر مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ اول: 1388 ش
    25. قطب، سید، (تفسیرفی ظلال القرآن)، نشر دارالشروق لبنان، بیروت: 1425 ق
    26. ... «التصویر الفنّی فی القرآن»، بیروت –لبنان، دارالشروق، چاپ دهم: 1988 م
    27. ...، «تصویر فنی: نمایش هنری در قرآن»: تهران، ترجمه محمد علی عابدی، نشر انقلاب، بی چا: 1359 ش
    28. الکوّاز، محمد کریم، «سبک‌شناسی اعجاز بلاغی»، ترجمه حسین سیدی، تهران، انتشارات سخن، چاپ اول:1386 ش
    29. محمدقاسمی، حمید، «جلوه‌هایی از هنر تصویر آفرینی در قرآن»، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول:1387 ش
    30. ... «رویارویی صحنه‌ها در قرآن»، قم، انتشارات موسسه بوستان کتاب، چاپ اول:1390 ش
    31. المطعنی، عبدالعظیم ابراهیم محمد، «ویژگی‌های بلاغی قرآن»، مترجم سید حسین سیّدی، تهران، انتشارات سخن، چاپ اول:1388 ش
    32. معرفت، محمدهادی، «التمهید فی علوم القرآن»، قم، موسسه النشر الاسلامی، چاپ چهارم:1414 ق
    33. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، «تفسیر نمونه»، تهران، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ دهم: 1371 ش
    34. ...، «مثالهای زیبای قرآن» قم، انتشارات نسل جوان، چاپ اول:1382 ش

     

    1. نصیری، روح‌الله، مقاله؛ کاربرد کنایه درپرتوآیاتی از قرآن کریم، مجله سراج منیر (دانشگاه علامه طباطبایی) دوره 5، شماره 14، سال 1393 ش

     

    1. الهاشمی، احمد، «ترجمه و شرح جواهر البلاغه»، مترجم حسن عرفان، قم، نشر بلاغت، چاپ دوم:1381 ش