نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم قرآن وتفسیر، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ،دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه ، کرمانشاه ، ایران

1022034/sshq.2022.351188.1169

چکیده

انسجام درونی قرآن کریم به عنوان یکی از جلوه‌های تناسب لفظ و معنا، گاه برگرفته از همنشینی مجموعه آوایی واژگان است که در ایجاد سطوح معنایی مختلف و تصویرسازی‌های ذهنی برای مخاطب نقش اساسی بر عهده دارد و گاه از همنشینی هدفمند واژگان و عبارات در کنار هم، به منظور القای مفهوم خاصی به مخاطب صورت می‌گیرد که این شیوه بر اساس رویکرد درون متنی و چگونگی ساختار جملات و عبارات در آیات کریمه نشانگر ظرافت‌های بیانی این کتاب آسمانی است. بر همین اساس وقتی از زاویه تناسب لفظ و معنا به قرآن کریم به عنوان بخشی از معماری سخن نگریسته می‌شود، به چینش منظم و قاعده‌مند واژگان و عبارات و مجموعه به‌هم پیوسته‌ای از الفاظ بر می‌خوریم که در ورای آنها اقیانوسی از معانی ظریف و نکته‌های دقیق نهفته است. پژوهش حاضر با تحلیل ساختار جملات و بارِ معنایی خاص واژگان، جهت دستیابی به معنا و مقصود واقعی قرآن، آیات کریمه را بر اساس رویکرد درون متنی مورد مطالعه قرار می-دهد. در این پژوهش با روش تحلیلی توصیفی، تناسب لفظ و معنا، فراتر از جنبه موسیقایی واژگان، از منظر درون متنی و با توجه به نقش هدفمند واژگان و ساختار جملات و عبارات در ارائه مفهومی خاص به مخاطب و در راستای تبیین جلوه‌ای از ظرافت‌های بیانی قرآن کریم مورد بررسی قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

"A look at the intertextual coherence of Quranic verses, relying on the influence of expressive subtleties in conveying concepts"

نویسنده [English]

  • masoud eghbali

Assistant Professor, Department of Quranic Sciences and Exegesis, University of Quranic Sciences and Education, Kermanshah University of Quranic Sciences, Kermanshah, Iran

چکیده [English]

The internal coherence of the Holy Quran, as one of the manifestations of the compatibility of words and meaning, is sometimes derived from the coexistence of the phonetic set of words. which plays an essential role in creating different semantic levels and mental images for the audience, and sometimes it is made from the purposeful association of words and expressions together, in order to induce a certain concept to the audience. This method is based on the in-text approach and the structure of the sentences and phrases in the Crimean verses, which shows the subtleties of expression of this divine book. Accordingly, when we look at the Holy Qur'an as a part of architecture from the perspective of the appropriateness of words and meanings, we come across the orderly arrangement of words and phrases and a connected set of words that in Behind them lies an ocean of subtle meanings and precise points. By analyzing the structure of the sentences and the specific semantic load of the words, in order to achieve the real meaning and purpose of the Quran, the present research studies the verses of the Crimea based on the in-text approach. In this research, with a descriptive analytical method, the fit of words and meaning, beyond the musical aspect of words, from an intra-text perspective and considering the purposeful role of words and the structure of sentences and phrases in presenting a specific concept to the audience and in order to explain a manifestation of elegance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Qur'an
  • words and meaning
  • proportion
  • within the text
  • subtleties of expression
  1.  

    کتابنامه

    1. قرآن کریم.
    2. ابن‏ابى‏جامع، على بن حسین، 1413: الوجیز فى تفسیر القرآن العزیز (عاملى)، قم: دار القرآن الکریم.
    3. ابن­بابویه قمی، ابوجعفر محمد بن علی، 1406: مَن لایَحضُرُه الفقیه، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
    4. ابن‏عاشور، محمدطاهر، 1420: تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن­عاشور، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
    5. ابن‏عرفه، محمد بن محمد، 2008: تفسیر ابن­عرفه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    6. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، 1408: روض­الجنان و روح­الجنان‏ فی تفسیر القرآن، مشهد: آستان قدس رضوی.
    7. ازهری، ابومنصور محمد بن احمد، 1421: تهذیب اللّغه، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    8. احمدزاده، سید مصطفی، 1385: «اصول حاکم بر ارتباطات کلامی میان­فردی از دیدگاه قرآن کریم»، پژوهش­های قرآنی، ویژه­نامه وحی و پیامبری، شماره 46 و 47.
    9. اقبالی، مسعود، 1399: «تحلیلی بر معانی ضمنی برخی واژگان قرآن کریم با تکیه بر تجزیه بر آحاد واژگانی و بازتاب آن در ترجمه­های معاصر»، فصل­نامه پژوهش­های قرآنی، سال بیست و پنجم، شماره 1.
    10. بشار بن برد، 1968: دیوان الشعر، بیروت: دارالنشر.
    11. بقاعى، ابراهیم بن عمر، 1427: نظم الدرر فى تناسب الآیات و السور، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    12. البکری، ابوالحسن محمد، 2010: تفسیر البکری، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    13. ثعلبى، احمد بن محمد، 1422: الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعه الأولی.
    14. جرجانى، حسین بن حسن، 1378: جلاء الأذهان و جلاء الأحزان (تفسیر گازر)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    15. جرجانی، ابوالحسن علی بن محمد، 1971: الحاشیه علی المطوّل، بیروت: دار الکتب العلمیه.
    16. جوهری، اسماعیل بن حماد، 1404: الصحاح تاج اللغه وصحاح العربیه، بیروت: دارالعلم للملایین.
    17. حسینى همدانى، محمد، 1404: انوار درخشان در تفسیر قرآن، تهران: لطفى.
    18. حمدان، نذیر، 1412: الظاهره الجمالیه فی القرآن الکریم، جده: دارالمنایره، الطبعه الأولی.
    19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1383: ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوى و ادبى قرآن، ترجمه غلامرضا خسروی حسینی، تهران: نشر مرتضوی.
    20. زمخشرى، محمود بن عمر، 1407: الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، بیروت: دار الکتاب العربی.
    21. السامرّائی، فاضل صالح، 1429: أسئله بیانیه فی القرآن الکریم، القاهره: مکتبه الصحابه، الطبعه الأولی.
    22. سلیمان­زاده نجفی و دیگران، 1397: «تقابل حذف و ارجاع ضمیر به عنوان مؤلفه‏­های انسجام متن بر اساس رویکرد متن­پژوهی (داستان حضرت موسی در سوره‏‏ طه)»، پژوهش­های ادبی قرآنی، سال 6، شماره 2.
    23. سیواسى، احمد بن محمود، 1427: عیون التفاسیر، بیروت: دار صادر.
    24. سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر، 1421: الإتقان فی علوم القرآن، بیروت: دار الکتاب العربی.
    25. صادقى تهرانى، محمد، 1406: الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنّه، قم: فرهنگ اسلامى.
    26. ـــــــــــــــــــــ، 1419: البلاغ فى تفسیر القرآن بالقرآن، قم: مکتبه محمد الصادقی الطهرانی.
    27. الصغیر، محمد حسین علی، 1420: أصول البیان العربی فی ضوء القرآن الکریم، بیروت: دارالمؤرخ العربی.
    28. طباطبایى، محمدحسین، 1390: المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
    29. طبرسى، فضل بن حسن، 1372: مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: نشر ناصرخسرو.
    30. طوسى، محمد بن حسن، بی­تا: التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
    31. فراهیدی، خلیل بن أحمد، 1410: العین، بیروت: مؤسسه دارالهجره.
    32. فضل­الله، محمد حسین، 1419: من وحى القرآن، بیروت: دارالملاک.
    33. فقیهی، علی، 1382: أصول البلاغه فی المعانی والبیان والبدیع، بابل: انتشارات مبعث.
    34. قاسمی، حمید محمد، 1387: جلوه­هایی از هنر تصویرآفرینی در قرآن، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
    35. قرشی، سید علی­اکبر، 1388: قاموس قرآن، قم: دارالکتاب الاسلامی.
    36. الکلینی الرازی، محمد بن یعقوب، 1388: الکافی، تصحیح علی­أکبر غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیه، الطبعه الثالثه.
    37. مجلسی، محمدباقر، 1403: بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار، بیروت: مؤسسه الوفاء الفقیه.
    38. وافی، علی عبدالواحد، 1973: علم اللغه، القاهره: دار نهضه مصر، الطبعه السابعه.