نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

چکیده

قرآن کریم به عنوان یک متن خاص ادبی حاوی فنونی است که شناسایی سبک و موقعیت کاربردی آن­ها نقش بسزایی در ظهور و بروز مراد کلام دارد. از جمله صناعات پرکاربرد در قرآن کریم صنعت ایجاز است که اگر در جایگاه خودش به کار رود ابلغ از ذکر است و موجب زیبایی متن می­گردد. پژوهش پیش­رو می­کوشد که با تحلیل فن ایجازحذف در سوره کهف به جایگاه آن و همچنین انواع آن در این سوره بپردازد و ضمن نشان دادن پربسامدترین نوع آن، اهداف آن را نیز با تکیه بر روش توصیفی_تحلیلی بیان کند. با بررسی این سوره،­ نتایج تحقیق حاکی از آن است که مجموعاً 85 مورد از این نوع صنعت در سوره کهف وجود دارد و به تفکیک عبارتند از: حذف اسم (54 مورد)، حذف فعل (23 مورد)، حذف حرف (8 مورد) که از آن میان، ایجاز «حذف مفعول» با 26 مورد پربسامدترینِ جنسِ خود است که اختصار و تخفیف، دلالت مذکور و قرینه بر محذوف، روشن بودن محذوف و زیباسازی کلام از مهمترین انگیزه‌های بلاغی و هنری کاربرد ایجاز حذف بوده و تحلیل بلاغی ایجاز حذف نشان می­دهد که اغلب موارد حذف شده در راستای ایجاد اختصار در کلام رخ داده است و اختصار به عنوان اساسی­ترین کارکرد ایجاز حذف کاملا با محتوای سوره کهف که مشتمل بر داستان است، تناسب دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A stylistic approach to the technique of deletion in Sura Al-Kahf

نویسنده [English]

  • Bahman Hadiloo

assistant Professor of Arabic Language and Literature, University of Holy Quran Sciences and knowledge

چکیده [English]

As a special literary text, the Holy Qur'an contains techniques that identify the style and practical situation of which play a significant role in the emergence and manifestation of the meaning of the word. One of the most used techniques in the Holy Qur'an is the technique of brevity, which, if used in its proper place, is worthy of remembrance and makes the text beautiful. The upcoming research tries to analyze the technique of elimination in Surah Al-Kahf, its place as well as its types in this Surah, and while showing its most frequent type, it also states its goals by relying on descriptive-analytical method.The present study tries to analyze the technique of brevity, elimination, in Surah Mubarakeh Al-Kahf, its place as well as its types in this Surah, and while showing its most frequent type, it also expresses its goals by relying on the descriptive-analytical method. By examining the verses of this surah, the results of the research indicate that there are a total of 85 cases of this type of art in Surah Mubarakeh Al-Kahf, which are: the omission of nouns (54 cases), the removal of verbs (23 cases), the removal of letters (8 cases) among which, the abbreviation of "eliminating the object" with 26 cases is the most frequent of its kind, which abbreviation and reduction, the reference of the mentioned and the ellipsis, the clarity of the omitted, and the beautification of the word are among the main rhetorical motives for the use of the brevity of deletion ,and abbreviation, as the most basic function of brevity of omission, fits perfectly with the content of Surah Al-Kahf, which contains a story.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sura Al-Kahf
  • statistical stylistics
  • style
  • deletion
  • abbreviation
قرآن کریم
الآلوسی، محمود (بی­تا): «روح­المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی»، بیروت: احیاء التراث العربی.
ابن­ابی­الإصبع، عبدالعظیم بن عبدالواحد (1386ش): «بدیع القرآن»، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
ابن­خالویه، أبو عبدالله الحسین بن أحمد (1992م): «اعراب القراءات السبع وعللها»، قاهره: مکتبة الخانجی، الطبعة الأولی.
ابن سنان خفاجی (1953م): «سر الفصاحة» تحقیق: عبدالمتعال الصعیدی.
ابن­عاشور، محمد الطاهر (1984م): «التحریر والتنویر»، التونس: الدار التونسیه للنشر.
ابن­منظور، جمال­الدین محمدبن مکرم (بی­تا): «لسان العرب»، بیروت: دار صادر.
أبو شادی، مصطفی عبدالسلام (1992م): «الحذف البلاغی فی القرآن الکریم»،‌ القاهره: مکتبه القرآن.
البیضاوی، ناصر الدین (بی­تا): «انوار التنزیل و اسرار التتأویل المعروف بتفسیر البیضاوی»، بیروت: دار أحیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.
الجرجانی، ابوبکر عبدالقاهر بن عبدالرحمن محمد (2004م): «دلائل الإعجاز»، قاهره: مکتبة الخانجی، الطبع الخامس.
حسان، تمام (1413ق): «مصطلحات النقد الأدبی السیمیاوی»، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
الدرویش، محیی­الدین ( 1412ق): «اعراب القرآن الکریم و بیانه»، دمشق: دار ابن­کثیر.
الرازی، فخرالدین (1981م): «الفخرالرازی (التفسیر الکبیر و مفاتیح الغیب)»، بیروت: دارالفکر، الطبعه الاولی.
زرکشــی، بدرالــدین محمــدبــن عبــداالله (1408ق): «البرهان فی علـوم القـرآن»، بیروت: دارالجمیل.
زغلول سلام، محمد (بی­تا): «اثر القرآن فی تطوّر النقد العربی»، قاهره: دار المعارف، الطبع الثالث.
الزمخشری، محمود (1998م): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل»، ریاض: مکتبة العبیکان، الطبعة الاولی.
السیوطی، جلال الدین (1391ش): «الإتقان فی العلوم القرآن»، ترجمه­ سید مهدی حائری قزوینی.
شبر، سید عبدالله (1986م): «الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین»، الکویت: مکتبة الالفین، الطبعة الاولی.
الصابونی، محمدعلی (1981م): «صفوة التفاسیر»، بیروت: دار القرآن الکریم، الطبعه الرابعة.
صافی، محمود (1995م): «الجدول فی اعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فوائد نحویه هامة»، بیروت: موسسه الایمان. الطبعة الثالثة.
طباطبایی، سیدمحمد حسین (1378ش): «المیزان»، ترجمه­ سید محمدباقر همدانی موسوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه­ علمیه.
الطبرسی، الفضل بن الحسن (2006م): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دار المرتضی، الطبعة الأولی.
عباسزاده، حمید (1390ش): «کارکردهای زیباشناختی حذف حروف جاره در قرآن کریم»، مجله­ آموزه­های قرآنی 13.
العسکری، ابوهلال ­حسن­بن­ عبدالله (1372ش): «الصناعتین»، ترجمه­ محمدجواد نصیری، تهران: دانشگاه تهران.
القزوینی، جلال­الدین محمد (2003م): «الایضاح فی علوم البلاغة: المعانی و البیان و البدیع»، وضع حواشیه: ابراهیم شمس الدین، بیروت: دارالکتب العلمیة، الطبعة الأولی.
فتوحی، محمود (1387ش): «ارزش ادبی ابهام از دومعنایی تا چند لایگی معنا»، مجلة زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، ش62، س16، صص17-37.
قویمی، مهوش (1383ش): «آوا و القا رهیافتی به شعر اخوان ثالث»، تهران: هرمس.
القیسی، عوده الله منیع (1416ق): «سر الإعجاز  فی القرآن»، عمان: دار البشیر.
المطعنی، عبدالعظیم ابراهیم محمد (1388ش): «ویژگی­های بلاغی قرآنی»، ترجمه­ سیدحسین سیدی، تهران: انتشارات سخن، چاپ اول.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1378ش): «تفسیر نمونه»، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ سی­وششم.