نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان تبریز

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.

چکیده

مترجمان قرآن کریم در ترجمه‌های خود به واحدهای زبان اعم از واج، واژه، ترکیب، عبارت و جمله توجه کرده‌اند و روش ترجمه خود را لفظ به لفظ، تحت‌اللفظی، آزاد (اقتباسی)، تفسیری و معنایی (مفهومی، گویا، محتوا به محتوا) انتخاب نموده‌اند. هر یک از روش‌های ترجمه، به یک واحد زبانی متکی است و مترجمان رویکرد خود را بر اساس آن تعریف می‌کنند. پژوهش حاضر با رویکرد درزمانی و به روش توصیفی- تحلیلی، فرآیند تحولی واحدهای زبانی را در انواع روش‌های ترجمه قرآن کریم و سیر تحولی آنها را در طول زمان و با تکیه بر ترجمه‌های سوره فاتحه توضیح و تمایز هر کدام را با دیگری بررسی کرده و از طریق تعیین واحد‌های زبانی، نکات مثبت و منفی هر یک از این روش‌ها را به همراه چالش‌های موجود در فرآیند ترجمه قرآن تببین نموده‌است. نتیجه نشان می­دهد تحولات مربوط به روش‌ها‌ی ترجمه قرآن کریم در دو زمینه رویکرد و واحدهای زبانی بوده‌است؛ به این معنی که از نویسنده‌محوری یا مخاطب‌محوری به واحدهای زبانی تکیه داشته و از کلمه به جمله تحول یافته‌است؛ همچنین مترجمان قرآن کریم در ابتدا برای رعایت دقت و امانت، از واحد زبانی کلمه بهره‌مند شدند و روش ترجمه لفظ به لفظ را پیشنهاد کردند، سپس به جمله‌محوری روی آورده و روش‌هایی از قبیل ترجمه معنایی و تفسیری را به کار گرفتند؛ بنابراین تفاوت غالب ترجمه‌های سوره فاتحه در سطح معانی اولیه کلمات، آیات و کل سوره می­باشد که این مسأله از نگاه نویسنده‌محوری یا مخاطب‌محوری به قرآن ناشی شده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A linguistic approach on the role of "word" and "sentence" as linguistic units in the process of translation of the Holy Quran (case study of Surah Mubaraka Fatiha)

نویسندگان [English]

  • Abdul Ahad Gheibi 1
  • HASAN ESMAILZADE 2
  • Atefeh Asghari 3

1 Professor of Arabic Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.

2 Associate Professor of Arabic Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.

3 Graduated with a master's degree in Arabic language Translation, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.

چکیده [English]

In their translations, the translators of the Holy Quran have paid attention to language units such as phonemes, words, combinations, phrases and sentences and they have chosen their translation method word by word, literal, free (adaptation), interpretative and semantic (conceptual, expressive, content to content). Each translation method relies on a linguistic unit and translators define their approach based on it. The present study, with a diachronic approach and descriptive-analytical method, examines the evolutionary process of linguistic units in various methods of translation of the Holy Quran and their evolution over time, and based on the translations of Surah Fatiha, explained and distinguished each one from the other. And by determining the linguistic units, the writer has explained the positive and negative points of each of these methods along with the challenges in the process of translating the Quran. The result shows that the developments related to the methods of translation of the Holy Quran have been in two fields of approach and linguistic units; It means that it is based on linguistic units from author-oriented or audience-oriented and has evolved from word to sentence; Also, in the beginning, the translators of the Holy Quran benefited from the linguistic unit of the word and proposed the method of word-for-word translation, then they turned to sentence-oriented and used methods such as semantic and interpretive translation. Therefore, the main difference between the translations of Surah Al-Fatiha is in the level of the primary meanings of the words, verses and the entire surah, which is caused by the author-oriented or audience-oriented view of the Qur'an.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • translation methods
  • translator's approach
  • linguistic units
  • Surah Fatiha
ـ قرآن کریم.
ـ اختیار، منصور، (1348ش)، معنی‌شناسی، چاپ دانشگاه تهران.
ـ اشرفی، امیر، (1388ش)، نگاهی به مبانی فهم مفردات قرآن و نقش آن در تفسیر از دیدگاه علامه طباطبایی، قرآن شناخت، شماره اول، صص 65-90.
ـ اقبالی و نامداری، مسعود و ابراهیم، (1397ش)، نقد و بررسی ترجمه الهی قمشه‌ای و مکارم شیرازی از سوره مبارکه یوسف با تأکید بر نظریه سطح صرفی‌نحوی گارسس، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، شماره 13، صص 137- 154.
ـ امامی، کریم، (1376ش)، ترجمه آزاد و ترجمه دقیق، مترجم، شماره 25، صص 90 - 94.
ـ امانی، زهرا، زهرا رضائی، زهرا خوشناموند، (1396ش)، روششناسی و ارزیابی ترجمه‌های قرآن کریم در برگردان ضربالمثل‌های اخلاقی قرآن، همراه با ترجمه‌های پیشنهادی بررسی موردی ترجمه‌های دهلوی، فولادوند و فیض الاسلام، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، شماره 4، صص 1 – 23.
ـ اوسط باقری، علی، (1387)، نظریه‌های تفسیر متون و مؤلف‌محوری مفسران مسلمان، قرآن شناخت، شماره دوم، صص 59 -100.
ـ باقری، مهری، (1367ش)، مقدمات زبان‌شناسی، تبریز.
ـ بهرامی، محمد، (1384ش)، روش‌شناسی ترجمه قرآن، پژوهش‌های قرآنی، شماره 44، صص 58 – 69.
ـ جواهری، حسن، (1384ش)، پژوهشی در انواع ترجمه قرآن، پژوهش‌های قرآنی، شماره 42-43، صص 136 – 159.
ـ خاقانی اصفهانی، محمد، (1395ش)، بررسی و نقد کتاب البلاغه و تحلیل الخطاب، پژوهشنامه نقد ادب عربی.
ـ رویانیان، شهاب، (1398ش)، نقد ترجمه و توضیح قرآن به قلم بهاء الدین خرمشاهی، آینه پژوهش، شماره 4، صص 106- 150.
ـ صفوى، سید‌ ‎محمدرضا، (1385ش)، ترجمه قرآن بر اساس المیزان، پایگاه مجلات تخصصى نور، نشریه: علوم قرآن و حدیث «بینات»، بهار و تابستان ، شماره 49 و 50 (9 صفحه، از 413 تا 431).
ـ صفوی، محمدرضا، (1384ش)، ترجمه و تفسیر قران بر اساس المیزان، بینات، شماره 49 – 50، صص 413 – 421.
ـ فاست، پیتر، (1397ش)، ترجمه و زبان تبیینی بر پایه نظریه‌های زبان‌شناسی، ترجمه راحله گندمکار، تهران.
ـ فاطمی یگانه، علی محمد، (۱۳۹۸ش)، سواد رسانه‌ای از منظر قرآن کریم و روایات، پشتیبان.
ـ ناصری، مهدی و مصطفی شیروی خوزانی و محمود رضا توکلی محمدی، (1393ش)، ترجمه‌های تحت‌اللفظی قرآن کریم به زبان فارسی؛ برتری‌ها و کاستی‌ها، مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، شماره 2، صص 137-167.
ـ نجارپوریان، علی، (1388ش)، بررسی روش‌های ترجمه فارسی قرآن در دوران معاصر، رشد آموزش قرآن، شماره 26، صص 11-26.
ـ یحیی، معروف، (1394ش)، فن‌ترجمه، تهران.