نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه آیت الله بروجردی(ره)،بروجرد، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد،علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی شیراز ، شیراز،ایران

1022034/sshq.2023.386525.1279

چکیده

آیه کریمه ۴۴ سوره اسراء، که به تسبیح عمومی موجودات اشاره دارد، بدلیل در بر داشتن ابعاد عمیق کلامی و عرفانی، مباحث فراوان و بعضا متعارضی را میان مفسرین برانگیخته است. برخی مفسرین با استناد به براهین عقلی امکان تسبیح حقیقی برای موجودات را منتفی دانسته و دلالت آیه را بر تسبیح حالی و مجازی اثبات نموده‌اند که با ظاهر بسیاری از روایات معتبر در تعارض است. از سوی دیگر تنی چند از مفسران معتقدند همه مخلوقات عالم دارای علم، شعور و حیات بوده و مقصود از تسبیح، تسبیح حقیقی است. یکی از راه‌های کشف معنای حقیقی و صحیح آیه، تفحص از روش تفسیری صحیحی است که بر قواعد و اصول تفسیری استوار باشد. این پژوهش بر آن است تا با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی و مقایسه تطبیقی روش تفسیری تفاسیر معتبر، از مهمترین تفاسیر فریقین در انواع گرایشهای روایی، کلامی و عرفانی کامل-ترین دیدگاه و علل آن‌را شناسایی نماید. بر این اساس، نتایج به دست آمده حکایت از آن دارد که روش تفسیری علامه طباطبایی(ره) در تفسیر المیزان به سبب کاربست اصول و قواعد صحیح تفسیری از قبیل «تفسیر قرآن به قرآن»، «تدبر در سیاق آیه»، «به کار گیری روش عقلی در استدلالات کلامی»، «استناد روایی و همسویی دیدگاه با روایات معتبر موجود در ذیل آیه»، جامع ترین روش‌ها به شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Investigating the interpretive methods of the commentators in the interpretation of verse 44 of Surah Al-Isra''''.

نویسندگان [English]

  • ayyuob amraei 1
  • mohammadhadei seyfei 2

1 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Ayatollah Borujerdi University, Borujerd, Iran

2 ..Master's student, Qur'anic, and Hadith Sciences, Shiraz College of Quranic Sciences, Shiraz, Iran

چکیده [English]

Verse 44 of Al-Karimah of Surah Esra, referring to the general glorification of beings, has provoked many and sometimes conflicting discussions among commentators due to its deep theological and mystical dimensions. Some commentators have ruled out the possibility of real glorification for creatures based on rational arguments and have proved that the meaning of the verse is virtual glorification, which is in conflict with the appearance of many authentic traditions. On the other hand, many commentators believe that all the creatures of the world have knowledge, intelligence, and life, as well as the meaning of glorification is true glorification. One of the ways to disclose the true and correct meaning of the verse is to examine the correct method of interpretation considering the principles of interpretation. This study aims to identify the most complete perspective and its causes by using the descriptive-analytical method and the comparative comparison of the interpretative method of authentic interpretations, among the most important interpretations of Fariqin in all kinds of narrative, theological and mystical tendencies. Based on this, the results indicated that the interpretation method of Allameh Tabatabai (may Allah be pleased with him) in Tafsir al-Mizan due to the application of correct principles of interpretation, such as "interpreting the Qur''an to the Qur''an", "consideration in the context of the verse", "using a rational method in verbal arguments, and "narrative citation and alignment of viewpoints with authentic narrations under the verse" are considered the most comprehensive methods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Holy Qur''an
  • Surah Isra''
  • The general glorification of beings
  • Commentators
  • principles interpretation
  • کتابنامه

    • قرآن کریم ترجمه محمد مهدی فولادوند
    • ابن عجیبه، احمد (1419ق): «البحر المدید فی تفسیر القران المجید»، حسن عباس زکی، قاهره: بی­نا، اول.
    • ابن‏عاشور، محمدطاهر (1420ق): «تفسیر التحریر و التنویر»، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی‏، چاپ اول.
    • ابن عربى‏، محی الدین (بی­تا): «الفتوحات المکیه»، بیروت: دار الصادر، چاپ اول.
    • ابن‏کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق): «تفسیر القرآن العظیم»، بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون‏، چاپ اول.
    • ابوالسعود، محمد بن محمد (1983م): «تفسیر ابی السعود»، لبنان: دار احیاء التراث العربی، بی­چا.
    • ابوالفتوح رازى، حسین بن على ‏(1408ق): «روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن»‏ ،مشهد: آستان قدس رضوى بنیاد پژوهش­هاى اسلامى‏، چاپ اول.
    • ابوحمزه ثمالى، ثابت بن دینار (1420ق): «تفسیر القرآن الکریم»‏، بیروت: دارالمفید، چاپ اول.
    • اسعدی، محمد و همکاران (1390ش): «آسیب شناسی جریان­های تفسیری»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول.
    • امین، نصرت‏بیگم ‏(بی­تا): «تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن‏»، بی­جا، بی­نا، چاپ اول.
    • آلوسى، محمود بن عبدالله ‏(1415ق): «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی»‏، بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون‏، چاپ اول.
    • بابایی، علی اکبر (1381ش): «مکاتب تفسیری»، تهران: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ اول.
    • بابایی و دیگران، علی اکبر (1388ش): «روش شناسی تفسیر قرآن»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ چهارم.
    • بحرانى، هاشم بن سلیمان ‏(1415ق): «البرهان فی تفسیر القرآن‏»، قم: موسسه البعثه، قسم الدراسات الإسلامیه، چاپ اول.
    • بغوی، حسین بن مسعود (1420ق): «معالم التنزیل»، لبنان: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.
    • پانی پتی، ثناءالله (1412ق): «التفسیر المظهری»، پاکستان: مکتبه رشدیه، چاپ اول.
    • ثعلبى، احمد بن محمد (1422ق): «الکشف و البیان»‏، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ اول.
    • جرجانی، حسین بن حسن (1378ش): «جلاء الأذهان و جلاء الأحزان( تفسیر گازر)»، تهران: دانشگاه تهران، اول.
    • حقى برسوى، اسماعیل بن مصطفى ‏(1137ق): «تفسیر روح البیان»، بیروت: دارالفکر، چاپ اول.
    • حویزى، عبدعلى بن جمعه‏(1415ق): «تفسیر نور الثقلین»‏، قم: اسماعیلیان، چاپ چهارم.
    • خطیب، عبدالکریم‏(1424ق): «التفسیر القرآنى للقرآن‏»، بیروت: دار الفکر العربی‏، چاپ اول.
    • رضایی اصفهانی، محمدعلی (1382ش): «درسنامه روش­ها و گرایش­های تفسیری»، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی، اول.
    • روزبهان بقلى، روزبهان بن ابى‏نصر (2008م): «عرائس البیان فى حقائق القرآن»‏، بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون‏، چاپ اول.
    • زمخشرى، محمود بن عمر (1417ق): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل»‏، بیروت: دار الکتاب العربی‏، چاپ سوم.
    • سلطان علی شاه، سلطان محمد بن حیدر (1372ش): «بیان السعاده فى مقامات العباده»، تهران: سرالاسرار، چاپ اول.
    • سلمی، ابو عبد الرحمن محمد بن الحسین السلمى ‏(1369ش): «مجموعه آثار السلمى»‏، تهران: مرکز نشر دانشگاهى‏، چاپ اول.
    • سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر (1404ق): «الدر المنثور فى التفسیر بالماثور»، قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى( ره)، چاپ اول.
    • صادقی تهرانی، محمد (1386ش): «نقدی بر دین پژوهی فلسفه معاصر»، تهران: امید فردا، چاپ اول.
    • صادقى تهرانى، محمد (1406ق): «الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه»‏، قم: فرهنگ اسلامی، چاپ دوم.
    • صدر، محمدباقر (1410ق): «دروس فی علم الاصول»، قم: موسسه النشر الاسلامی، چاپ سوم.
    • طباطبایى، محمدحسین ‏(1390ق): «المیزان فی تفسیر القرآن»، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات‏، چاپ دوم.
    • ــــــــــــــــــــــ (بی­تا): «المیزان فی تفسیر القرآن»‏، قم: جامعه مدرسین فی الحوزه العلمیه، پنجم.
    • طبرسى، فضل بن حسن ‏(1372ش): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»‏، تهران: ناصرخسرو، چاپ سوم.
    • طوسى، محمد بن حسن ‏(1389ق): «التبیان فی تفسیر القرآن»‏، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ اول.
    • طیب، عبدالحسین (1369ش): «اطیب البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: اسلام، چاپ دوم.
    • فخر رازى، محمد بن عمر (1420ق): «التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ سوم.
    • فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى (1415ق)‏: «تفسیر الصافی»‏، تهران: مکتبه الصدر، چاپ دوم.
    • سید قطب (1425): «فى ظلال القرآن»، بیروت: دارالشروق، چاپ سی و پنجم.
    • کاشانی، فتح الله بن شکر الله (1300ش): «منهج الصادقین فی الزام المخالفین»، تهران: کتابفروشی اسلامیه، چاپ اول.
    • کاشفى، حسین بن على ‏(1176ق): «تفسیر حسینى»، سراوان: کتابفروشی نور، چاپ اول.
    • مطهری،مرتضی (1369ش): «آشنایی با قرآن 4 »، تهران: انتشارات صدرا، چاپ اول.
    • مؤدب،سید رضا (1386ش): «روش های تفسیر قرآن»، قم: انتشارات دانشگاه قم، چاپ سوم.
    • نظام الاعرج، حسن بن محمد (1416ق): «تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان»، تحقیق زکریا عمیرات، لبنان: دارالکتب العلمیه، چاپ دوم.

    نووى، محمد (1417ق): «مراح لبید لکشف معنى القرآن المجید»، بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون‏، چاپ اول