نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

1022034/sshq.2023.395371.1299

چکیده

ارتباطی که بین عناصر و سازه‌های یک پاره‌گفتار وجود دارد، موجب معنامندی کلام می‌گردد. نظریه همکاری گرایس که از آن با عنوان «اصول همکاری» یاد می‌شود، شامل چهار اصل «کمیت»، «کیفیت»، «ارتباط» و «شیوه بیان» است که هِرْبِرت پِل گرایس، فیلسوف تحلیل زبان (1913-1988) مخاطب را در گفتگو به رعایت این اصول ملزم می‌داند. بر پایۀ این دیدگاه، اگر یک یا هر دو طرف گفتگو از این اصول عدول نمایند، کلام آن‌ها دارای معنای ضمنی و تلویحی می‌گردد. سوره مجادله که از برخی عناصر روایی از جمله مکالمه برخوردار است، قابلیت خوانش از منظر اصول چهارگانه گرایس را دارد. لذا پژوهش حاضر بر آن بوده تا به شیوه توصیفی- تحلیلی، نقض اصول مکالمه‌ای گرایس را در سوره مجادله بررسی کند و از این رهگذر، کارکرد آن نقض‌ها را در ایجاد معانی تلویحی و فرامتنی تحلیل نماید. نتایج حاصل از این جستار بیانگر این مطلب است که نباید چنین پنداشت که عدم رعایت اصول چهارگانه گرایس معنامندی کلام را در سوره مجادله خدشه‌دار می‌سازد، بلکه پیام‌های تلویحی و انگیزه‌های متفاوتی از جمله تعلیم آداب معاشرت، سنجش خلوص نیت اغنیا، هشدار و انذار، اهانت عامدانه، اشاره به صفت اعلمیت خداوند و غیره سبب نقض اصول گرایس در این سوره شده است که گوینده، این شیوه گفتمانی را ضمن کاربست سازوکارهایی همچون کنایه، اغراق، تناسی تشبیه و غیره، تأثیرگذارتر از رد و بدل کردن اطّلاعات با عنایت به ساختار ظاهری کلمات می‌یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Violations of the Grice's principles of cooperation in Surah Mujadalah

نویسندگان [English]

  • Omid Jahanbakht Lili 1
  • Hamed Pour heshmati dargah 2
  • Fatemeh Mirzakhah 3

1 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Gilan University, Rasht, Iran

2 Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Gilan University, Rasht, Iran

3 Master's student, Department of Arabic Language and Literature, Gilan University, Rasht, Iran

چکیده [English]

The relationship that exists between the elements and structures of a part of speech makes the word meaningful. Grice's theory of cooperation, which is referred to as "Principles of Cooperation", includes four principles of "quantity", "quality", "communication" and "manner of expression" which Herbert Paul Grice, philosopher of language analysis (1913-1988) It obliges the audience to comply with these principles in the conversation. Based on this point of view, if one or both sides of the conversation deviate from these principles, their words will have an implied meaning. Surah Mujadaleh, which has some narrative elements including conversation, can be read from the perspective of Grice's four principles. Therefore, the present research aims to investigate the violation of Grice's conversational principles in Surah Al-Mujadaleh in a descriptive-analytical way, and in this way, to analyze the function of those violations in creating implicit and metatextual meanings. The results of this research show that it should not be thought that the non-observance of the four principles of Graish impairs the meaning of the words in Surah Al-Mujadalah, but different implicit messages and motivations such as the teaching of social etiquette, measuring the purity of the intention of wealth, warning. And warning, intentional insult, referring to God's attribute of knowledge, etc., have caused a violation of the principles of grace in this surah that the speaker, while using mechanisms such as irony, exaggeration, analogies, etc., is more effective than exchanging information with It takes care of the apparent structure of words.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Employability
  • Grice's principles of cooperation
  • Surah Mujadaleh
  • implied meanings
 
کتابنامه
ـ قرآن کریم (1398): ترجمه محمد مهدی فولادوند، تهران: پیام عدالت.
ـ ابوالفتح رازی، حسین بن علی (1408): «روض الجنان و روح البیان فی التفسیر القرآن»، تحقیق محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اوّل.
ـ باختین، میخائیل (1384): «زیباشناسی و نظریه رمان»، ترجمه آذین حسین­زاده، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات هنری وزارت فرهنگ.
ـ بهرام­پور، ابوالفضل (1391): «تفسیر یک جلدی مبین»، قم: انتشارات آوای قرآن، چاپ سوّم.
ـ پورسیف، عباس (1385): «خلاصه تفسیر قرآن مجید «المیزان»، نمونه»، تهران: نشر شاهد، چاپ ششم.
ـ تودوروف، تزوتان (1377): «منطق گفتگویی میخائیل باختین»، ترجمه داریوش کریمی، تهران: نشر مرکز.
ـ علیخانی، یوسف (1380): «نسل سوم: داستان نویسی امروز»، تهران: نشر مرکز، چاپ اول.
ـ رجبی، زهرا (1397): «بررسی و تجلیل گفتگو­های سوره یوسف (ع) در قرآن بر اساس نظریه گرایس»، سال هفتم، شماره دوم، شماره پیاپی 14، صص 35-50.
ـ رحیمیان، جلال، بتولی ثابت، عباس (1381): «منظورشناسی جمله­های پرسشی در اشعار اخوان ثالث»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دور بیست و یکم، صص 42-51.
ـ روشن، بلقیس، اردبیلی، لیدا (۱۳۹۲): «مقدمه­ای بر معناشناسی شناختی»، تهران: نشر علم، چاپ اوّل.
ـ الزمخشری، محمودبن عباس (1427): «الکشاف»، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ اوّل.
ـ سعیدی، غلام­عباس (1391): «بررسی شناختی تناسب آیات بر پایه اصل همکاری گرایس، آموزه­های قرآنی»، دانشگاه علوم رضوی، شماره 15، بهار و تابستان 92، صص 173-191.
ـ صفوی، کورش (۱۳۹۱): «نوشته­های پراکنده (معنی شناسی)»، دفتر اوّل. تهران: علمی.
ـ طالبیان، یحیی، آقابابایی، سمیه (1395): «تحلیل و واکاوی نظریه نظم عبدالقاهر جرجانی در غزلی از حافظ با تکیه بر نظریات هلیوی و گرایس»، نقد ادبی و بلاغت، ۵(۲): صص153-170.
ـ طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417): «المیزان فی تفسیر القران»، مدرسین حوزه علمیه قرآن، قم: انتشارات اسلامی جامعه. چاپ پنجم.
ـ فخر رازی، محمدبن عمر (1420): «مفاتیح الغیب»، بیروت: دار الحیاء التراث العربی، چاپ سوم.
ـ فرشیدورد، خسرو (1354): «ساختمان تشبیه و استعاره در شعر حافظ»، مجله خرد و کوشش، شماره 18، صص35-72.
ـ لاینز، جان (۱۳۹۱): «درآمدی بر معناشناسی زبان»، ترجمه کورش صفوی. تهران: علمی.
ـ محمودی­بختیاری، بهروز، آدی­بیک (۱۳۸۸): «تلفن همراه به عنوان رسانه مکتوب؛ مطالعه گفتمانی متون طنز پیام کوتاه فارسی»، فصلنامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی. ش۵. صص 175-198.
ـ مکارم شیرازی، ناصر (1387): «تفسیر نمونه»، جلد 23، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ سی و ششم.
ـ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۹۰): «قرآن کریم و شرح آیات منتخب»، قم: مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران، چاپ ششم.
ـ میبدی، احمدبن محمد (1371): «کشف الأسرار و عدة الأبرار»، تحقیق علی­اصغر حکمت، تهران: امیر کبیر، چاپ پنجم.
Grice, h. P. 1975. "Logic and conversaition". In syntax and semantics, Eds. P, cole and j. Morgan. Vol 3: speech acts. New york: Academic press. 41_58.
Grice, H. P. 1989. Studies in the ways of word, cambridge University press.
loyns. J. 1995. Lingustic semantics: an introduction. Cambridge University