نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته سطح 4 گروه تفسیر و علوم قرآنی جامعه الزهرا قم، قم، ایران.

2 دانشیار گروه تفسیر و علوم قرآنی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ، قم ایران

چکیده

شماری از آیات قرآن، مشتمل برگزاره‌ها‌ی تمثیلی است و به جهت ارائه‌شدن تفسیر متقن، صحیح  و جامعی از متن قرآن، ضروری می‌نماید، مفسران، در راستای دستیابی به مقاصد آیات از نوع زبان این گزاره‌ها مطلع شوند و مکتب خویش را نسبت به نظرات «زبان شناسی»روشن‌کنند. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی بر اساس داده‌ها و اطلاعات کتابخانه‌ای به ویژه بهره جستن از کتب ادبی، بلاغی، تفاسیر متقدمین و متأخرین نگاشته شده‌است و یافته‌های حاصل از آن عبارتند از: تک وجهی نبودن زبان قرآن در بیان گزاره‌های تمثیلی و چندوجهی  و ذوجهات بودن آن؛ به گونه‌ای که حقایق قرآن در قالبی ادبی و هنری به زبان تمثیلی و به صورت معرفت‌بخش و واقع‌گرا بیان شده‌است و از طریق کاربست این گزاره‌های تمثیلی، در عین تفهیم معنای سطحی و ظاهری گزاره‌ها، همزمان معنای عمیق، باطنی و واقعی ورای ظواهر کلام نیز القا می‌شود و تخیّل، توهّم و کذب در آن راه ندارد. زبان مقدس آن، زبان اصلاح‌گر باورهای درونی در اعتقاداتی همچون شرک، نفاق و دنیاگرایی است؛ و زبان اصلاح‌گر رفتارهای اجتماعی در اموری از قبیل نقض عهد و انفاق نامطلوب است؛ همچنین چند نوع دیگر از کاربست آن را در امور ذیل می‌توان برشمرد: زبان هدایتگری، حقیقت‌گرا، آینده نگری، عبرت‌گیری و معرفت بخشی عینی شناختاری؛

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analyzing the multifaceted language of the Qur'an in allegorical statements

نویسندگان [English]

  • tayebeh haidarirad 1
  • seyedmohammad naghib 2

1 level 4th graduate of the Qur'anic Exegesis and Sciences Department of Al-Zahra Qom Community, Qom, Iran.

2 Associate professor, Department of the Holy Quran University of Sciences and Education, Qom

چکیده [English]

A number of Quranic verses contain allegorical events, and in order to present an accurate, correct and comprehensive interpretation of the Quranic text, it is necessary for the commentators to be informed about the language of these statements in order to achieve the purposes of the verses, and to clarify their school regarding linguistic opinions. This research is written with a descriptive-analytical method based on library data and information, especially using literary, rhetorical books, early and late interpretations and the results obtained from it include: the Quranic language is not single-faceted in expressing allegorical propositions, but it is multi-faceted; In such a way that the facts of the Quran are expressed in a literary and artistic format in an allegorical language and in an enlightening and realistic manner, and through the use of these allegorical propositions, while understanding the surface and external meaning of the propositions, at the same time, the deep, inner and real meaning behind the appearances of the words is also instilled and there is no way for imagination, illusion and lies. Its sacred language is the language of correcting inner beliefs in beliefs such as polytheism, hypocrisy and worldliness; and the language is a modifier of social behaviors in matters such as breach of covenant and undesirable charity (INFAQ); also, several other types of its application can be listed in the following matters: the language of guidance, truth-oriented, forward-looking, lesson-taking, and objective cognitive and epistemological value.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Allegorical statements
  • the language of the Qur'an
  • realistic
  • multi-faceted
  • correcting
ابن ابى حاتم عبدالرحمن بن محمد، (1419ق): تفسیر القرآن العظیم،ج7، مکه، مکتبة نزار مصطفى.
ـ ابن عاشور، محمد بن طاهر،(بی‌تا): التحریر و التنویر، ج 3،12، بی‌جا، بی‌نا.
ـ ابن عطیه اندلسی،(1422ق): عبدالحق، المحرر الوجیز، ج4، بیروت، دارالکتب العلمیه.
ـ ابن فارس، احمد،(1404ق): مقاییس اللغه، ج5، مکتب الاعلام الاسلامی، قم.
ـ آل سعدی، عبدالرحمن بن ناصر،(1408ق): تیسیر الکریم الرحمن،ج1، مکتبة النهضة العربیه، بیروت.
ـ آلوسى، سید محمود،(1415ق): روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم،ج10،7، بیروت، دارالکتب العلمیه.
ـ اندلسی، ابوحیان محمد بن یوسف،(1420ق): البحر المحیط، ج6، 3، بیروت، دار الفکر.
ـ بغدادی، علاءالدین،(1415ق): لباب التاویل( تفسیرخازن)، ج3، دار الکتب العلمیة، بیروت.
ـ بغوی، حسین بن مسعود،(1420ق): معالم التنزیل، ج3، داراحیاء التراث العربى، بیروت.
ـ بلاغى، سید عبد الحجت،(1386ش): حجت التفاسیر، ج4، انتشارات حکمت، قم.
ـ بلخی، مقاتل بن سلیمان،(1423ق): تفسیر مقاتل بن سلیمان ، ج2، داراحیاء التراث، بیروت.
ـ بیضاوى، عبدالله بن عمر،(1418ق): أنوار التنزیل و أسرار التأویل،ج3، بیروت، داراحیاء التراث العربى.
ـ پیری، موسی،(1394ش):«بررسی جنبه های زیبایی شناختی تمثیل در زبان ادبی قرآن»، فصلنامه پژوهشهای ادبی ـ قرآنی، دوره3، ش2، پیاپی2، صص156ـ139.
ـ جرجانی، عبدالقاهر،(1374ش): اسرار البلاغه، ترجمه: جلیل تجلیل، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، تهران.
ـ جعفری، یعقوب،(بی‌تا): تفسیر کوثر، ج6، بی‌نا، بی‌جا.
ـ جوادی آملی، عبدالله،(1388): تسنیم،ج15، 3، قم، اسرا.
ـ حسینی، جعفر،(1413ق): اسالیب البیان فی القرآن، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد.
ـ حقی بروسی، اسماعیل،(بی‌تا): روح البیان، ج5، دارالفکر، بیروت.
ـ حکمت، علی اصغر،(1361ش): امثال قرآن، تهران، بنیاد قرآن.
ـ خلف الله، محمد احمد،(1999م): الفن القصصی فی القرآن الکریم، بیروت، مؤسسة الانتشار العربی.
ـ دامن‌پاک مقدّم، ناهید،(1380ش): بررسی نظریّة عرفی بودن زبان قرآن، نشر تاریخ و فرهنگ، تهران.
ـ دهخدا، علی اکبر،(1373ش): لغتنامه،ج4، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ چهارم.
ـ رازی، فخرالدین،(1420ق): مفاتیح الغیب، ج25،8،4،  بیروت، دار احیاء التراث العربى.
ـ راغب اصفهانی، محمدحسین، ابوالقاسم حسین بن محمد،(بی‌تا): معجم مفردات الفاظ القرآن، دارالکتاب العربی. بیروت.
ـ رضایی اصفهانی، محمدعلی،(1389ش): زبان تمثیلی در قرآن، نشریه کوثرمعارف، ش16،صص 16ـ10.
ـ زحیلی، وهبه بن مصطفی،(1418ق): التفسیر المنیر، ج4، دار الفکر المعاصر، بیروت.
ـ زمخشری، جارالله محمود،(1407ق): کشاف، ج3، بیروت، دار الکتاب العربی.
ـ سالاری راد، معصومه؛ رسولی پور، رسول،(1386ش): « بررسی و تحلیل کارکرد زبان قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی اندیشه نوین دینی، بهار، ص56.
ـ سبحانی، جعفر،(1420ق): الامثال فی القرآن، ج1، موسسه الصادق علیه السلام للطباعه و النشر، قم.
ـ سعیدی روشن، محمدباقر،(1396):  تحلیل زبان قرآن و روش شناسی فهم آن، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم.
ـ سعیدی روشن،(1391ش): محمدباقر،  زبان قرآن و مسائل آن، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم.
ـ سید قطب، ابن ابراهیم،(1412ق): فی ظلال القرآن، ج4، دارالشروق، بیروت.
ـ سیوطی، جلال الدین،(1404ق): الدر المنثور،ج4، کتابخانه آیة الله مرعشى، قم.
ـ طباطبایی،(1374ش):  المیزان فی تفسیر القرآن، ج 11،13،16،15، 17قم، جامعه‏ى مدرسین.
ـ طباطبائی، محمّدحسین،(1427ق):  البیان فی الموافقه بین الحدیث و القرآن، دارالتّعارف للمطبوعات، بیروت.
ـ طبرسی، فضل بن حسن،(1372ش): مجمع البیان، ج1، 3، تهران، ناصرخسرو.
ـ طریحی،فخرالدین،(1375ش): مجمع البحرین، ج5،کتابفروشی مرتضوی، تهران.
ـ عاملی، علی بن حسین،(1413ق):  الوجیز، ج2، دارالقرآن الکریم، قم.
ـ علی زمانی، امیر عباس،(1374ش):  زبان دین دفتر تبلیغات اسلامی، قم.
ـ فراهیدی، خلیل،(1410ق):  العین، ج8 ،انتشارات هجرت،قم.
ـ قاسمی، محمد جمال الدین،(1418ق): محاسن التأویل، ج7، دار الکتب العلمیه، بیروت.
ـ قرائتی، محسن،(1383ش): تفسیرنور، ج6، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، تهران.
ـ قشیری، عبدالکریم بن هوازن،(بی‌تا): لطایف الاشارات، ج2، الهیئة المصریة العامه للکتاب، مصر.
ـ کاشانی، ملافتح الله،(1336ش): منهج الصادقین،ج5، کتابفروشى محمد حسن علمى، تهران.
ـ معین، محمد،(1360ش): لغتنامه، ج1، امیرکبیر، تهران.
ـ مکارم شیرازی، ناصر،(1421ق): الأمثل ،ج7، قم، مدرسه امام على بن ابیطالب.
ـ ـــــــــ ، ــــــ ،(1374ش): تفسیر نمونه، ج 23، 10، 2، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن.
ـ میبدی، رشیدالدین،(1371ش): کشف الاسرار،ج5، انتشارات امیرکبیر، تهران.
ـ نیل‌ساز، نصرت و همکاران،(1394ش): «معناشناسی زبان قرآن از دیدگاه علاّمه طباطبائی(ره) در تفسیر البیان فی الموافقة بین الحدیث و القرآن»، نشریه پژوهشنامه معارف قرآنی، دوره6، ش21: صص161ـ143.