مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

مطالعات سبک شناختی قرآن کریم

تحلیل آیات داستان نوح (ع) با تکیه بر نظریۀ کنش گفتاری سرل

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران، پردیس فارابی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد جیرفت، جیرفت، ایران،
3 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
    یکی از نظریات مطرح در حوزۀ علم کاربردشناسیِ زبان که در تحلیل گفتمان کاربرد دارد و می­تواند زمینه­های درک بیشتر معنا و تفسیر متون را فراهم آورد، نظریۀ کنش‌گفتاری است. این نظریه برای نخستین بار توسط آستین و سپس به کمک شاگردش سرل به اقتضای تعالیمی که از زبان شناسان آموخته بود توسعه یافت. سرل کنش­های گفتاری را به 5 گروه اظهاری، ترغیبی، تعهدی، عاطفی و اعلامی تقسیم کرد و به بیان ویژگی­های هر یک از این کنش­ها پرداخت. داستان­های قرآنی از منابع غنی مطالعات زبان‌شناسی به شمار می­روند که با بررسی ساختارهای زبانی و بافت متنی آن­ها می­توان به بررسی انواع کنش­های گفتاری پرداخت. این پژوهش می­کوشد با روش توصیفی و تحلیل محتوا ابتدا به بررسی کنش‌گفتاری در گسترۀ کاربردشناسی زبان و سپس با توجه به بافت کلام به تحلیل انواع کنش­های گفتاری سرل در آیات داستان نوح بپردازد. از جمله کارکردهای مهم این کنش­ها، تبیین دقیق صورت­های زبانی در جهت کشف معانی ضمنی گزاره­های دینی است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که زمینۀ غالب آیات داستان از نوع کنش­های اظهاری و عاطفی است، این کنش­ها بیشتر در پی بیان دعوت به اطاعت از خداوند و انبیای الهی (علیهم السلام)، معرفی خداوند، توصیف عالم خلقت و شرح دیدگاه­ها و بیان حالات نوح(ع) می­باشد. از معانی ضمنی کنش اعلامی، اعلام آغاز رسالت نوح(ع) و پایان مأموریت وی با قهر الهی و اعلام عدم ایمان به خدا از طرف نسل­های غیر صالح است. و از معانی غیر مستقیم کنش­های ترغیبی، درخواست هلاکت و نابودی برای کافران است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the verses of the story of Noah based on Searle's speech act theory

نویسندگان English

Sakineh Hosseini 1
esmail eslami 2
Masoud Bavanpouri 3
1 PhD in Arabic Language and Literature, University of Tehran, Farabi Campus, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Islamic Azad University, Jiroft branch, Jiroft, Iran
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Religions and Religions, Qom, Iran.
چکیده English

One of the theories proposed in the field of applied language science, which is used in discourse analysis and can provide grounds for further understanding of the meaning and interpretation of texts, is the speech act theory. This theory was developed for the first time by Austin and then with the help of his student Searle according to the teachings he learned from linguists. Searle divided speech acts into 5 groups: assertive, directive, commissive, expressive, and declarative, and explained the characteristics of each of these acts. Quranic stories are one of the rich sources of linguistic studies, and by analyzing their linguistic structures and textual contexts, it is possible to examine various types of speech acts. This research tries to analyze the speech act in the field of linguistics using the descriptive method and content analysis, and then, considering the context of the speech, to analyze the types of Searle's classification of speech acts in the verses of Noah's story. Among the important functions of these acts is the detailed explanation of linguistic forms in order to discover the implicit meanings of religious propositions. The findings of the research show that the dominant context of the verses of the story is the type of assertive and expressive acts, these acts mostly seek to express the call to obey God and the divine prophets (peace be upon them), introduce God, describe the world of creation, and the description of Noah's views and states. expression of situations is type (A). One of the implicit meanings of the declaration act is the announcement of the beginning of the mission of Noah (pbuh) and the end of his mission with divine force and the announcement of disbelief in God on the part of unrighteous generations. And one of the indirect meanings of directive act is asking for destruction for the unbelievers.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
story of Noah
discourse analysis
speech act theory
Searl
قرآن کریم.
البرزی، پرویز (1392ش). مبانی زبان‌شناسی متن، چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
حسینی معصوم، محمد و رادمرد، عبدالله (1394ش). «تأثیر بافت زمانی- مکانی بر تحلیل کنش گفتار، مقایسۀ فراوانی انواع کنش‌های گفتار در سوره‌های مکی و مدنی قرآن کریم». دو ماهنامۀ جستارهای زبانی، دوره 6، شماره 3، صص 65-92.
دایک، فان (2001م)، علم النص مدخل متداخل الاختصاصات، ترجمه و تعلیق سعید حسن بحیری، القاهرة: دار القاهرة للکتاب.
دست‌آموز، سعیده و محمدی، محمدرضا (1395ش). «بررسی تأثیر کنش‌های گفتاری غیرمستقیم با ساختار پرسشی بر روند گفتگو از منظر زبان روسی». مجله جستارهای زبانی، دوره 7، شماره 1، صص 39-57.
زرقانی، مهدی و اخلاقی، الهام (1391ش). «تحلیل ژانر شطح براساس نظریۀ کنش گفتار«، مجلۀ ادبیات عرفانی دانشگاه الزهراء، سال سوم، شماره 6، صص 62-80.
سیرل، جون (2009م). القصدیة بحث فی فلسفة العقل. ترجمة أحمد الأنصاری، بیروت: دار الکتب العربی.
سیرل، جون (2011م). العقل واللغة والمجتمع: الفلسفة فی العالم الواقعی، ترجمه و تقدیم: صلاح إسماعیل، الطبعة الأولی، القاهرة: الۀئة المصریة العامة للکتاب.  
سیرل، جون (2012م). بناء الواقع الاجتماعی من الطبیعة إلی الثقافة. ترجمة وتقدیم حسنة عبدالسمیع، مراجعة إسحاق عبید، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
طباطبایی، محمد حسین (1390ش). المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو.
قرائتی، محسن (1388ش). تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس­هایی از قرآن.
کاظم صادق، مثنی (2015م). أسلوبیة الحجاج التداولی والبلاغی، بیروت: منشورات ضفاف.
مکارم شیرازی، ناصر (1371ش). تفسیر نمونه، چاپ دهم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ملا ابراهیمی، عزت و دیگران (1401ش). «کنش گفتاری سرل در گستره کاربردشناسی زبان: مطالعه موردی سوره یاسین»، پژوهشنامه تأویلات قرآنی، دوره 4، شماره 7، صص 143-166.
میرهاشمی، مرتضی و دیگران (1397ش). «تحلیل مضمون‌های تعلیمی گلستان بر بنیاد نظریه کنش گفتار سرل»، فصلنامه پژوهش‌های ادبی، سال 15، شماره 60، صص 141-176.
نجفی ایوکی، علی و دیگران (1396ش). «تحلیل متن‌شناسی خطبۀ شقشقیه براساس نظریه کنش گفتاری سرل»، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، سال 5، شماره 19، صص 2-17.
نحلة، محمود (2006م). آفاق جدیدة فی البحث اللغوی المعاصر، الإسکندریة: دار المعرفة الجامعیة.
یول، جورج (1374ش). نگاۀ به زبان: یک بررسی زبان­شناختی، ترجمه: نسرین حیدری، تهران: سازمان سمت.
دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14
سال هشتم شماره اول پیاپی چهاردهم بهار و تابستان1403
فروردین 1403
صفحه 264-286

  • تاریخ دریافت 13 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 03 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403